ورود / ثبت نام
پروفایل سوابق سفارش خروج

دسته بندی کالاها

ورود/ثبت نام
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
کد یکبار رمز خود را وارد کنید

رمز عبور خود را وارد نمایید




کد یکبار رمز خود را وارد کنید

شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
لطفا کد یکبار رمز ارسال شده به ایمیل یا موبایل خود را وارد کنید
شما قبلا وارد شده اید
0 تومان
پیگیری سفارش


آفاق فلاحتی
پروبیوتیکهاضامن سلامت آبزیان،عامل پایداری فعالیتهای آبزی پروری ومحیط زیست


کاربرد پروبیوتیکها در فعالیتهای آبزی پروری
آفاق فلاحتی
پروبیوتیکهاضامن سلامت آبزیان،عامل پایداری فعالیتهای آبزی پروری ومحیط زیست
مقدمه
تاریخ فعالیتهای آبزی پروری سابقه ای بس طولانی دارد به طوریکه قدمت آن به بیش از 2000 سال پیش در
چین برمی گردد .دیر زمانی نیست که پرورش آبزیان از سنتی به شیوه های مدرن تبدیل شده و در کشور ما این
پروسه کامل نگردیده و در حال گذار می باشیم . عواملی چون پرورش به صورت متراکم و فوق متراکم
،نامساعد بودن شرایط محیطی،تغذیه نامناسب و مدیریت نامطلوب شرایط استرس زایی را برآبزی تحمیل کرده
ووقوع بیماریهای پی در پی پرورش دهنده را وادار به مصرف بی رویه آنتی بیوتیک و مواد شیمیایی می کند.
عمده زیان های اقتصادی در یک مزرعه ناشی از بروز و شیوع بیماریهای عفونی می باشدو شیوه های
مرسوم درمان منجر به افزایش قابل توجهی مصرف مواد شیمیایی و داروها می شود. استفاده از آنتی بیوتیکها
به عنوان یک اقدام پیشگیرانه و درمانی همیشه مورد سوال بوده و مستندات زیادی در خصوص ایجاد مقاومت
آنتی بیوتیکی در باکتریهای بیماریزا وجود دارد.
علاوه بر این بروز مشکلات زیست محیطی درخصوص استفاده ازمواد شیمیایی ( موادضدعفونی ) محققین را
برآن داشت که مواد و روشهای جایگزین را مورد مطالعه و بررسی قرار دهندو در این میان پروبیوتیک ها
سهم قابل ملاحظه ای در این تحقیقات دارند .
واژه " پروبیوتیک " برای اولین بار توسط پارکر ( 1974 ) مطرح گردید و طبق تعریف، پروبیوتیک ها،
ارگانیسم ها ویا موادی هستند که باعث بالانس یا تعادل میکربی روده می شوند.فولر در سال 1989 اضحار
داشت پروبیوتیک ها مکمل غذائی زنده می باشند که بوسیله بهبود بخشیدن تعادل میکروبی روده تاثیرات مفیدی
بر روی میزبان می گذارند .
درتوصیف پروبیوتیک چندین واژه مانند " دوست " " مفید " یا " سالم " مورد استفاده قرار گرفته است که
همگی اشاره به محبوبیت و شهرت آن دارد و با اینکه کاربرد پروبیوتیک در آبزی پروری به نظر تازه و جدید
می آیداما مورد استقبال فراوان محققین ،آبزی پروران و دوستداران محیط زیست قرار گرفته است .
استادسخن ،شیخا جل سعدی میفرماید:
دوست آن دانم که گیرد دست دوست در پریشان حال و درماندگی
در بسیاری از کشورها استفاده از آنتی بیوتیکها محدود و کاربرد فرآورده های پروبیوتیکی به عنوان مکمل
های غذایی و یا مواد افزودنی آب برای مزارع پرورش ماهی ، میگو و صدف به صورت گسترده استفاده می
شود.
1- میکروفلورهای دستگاه گوارش آبزیان
دستگاه گوارش آبزیان یک سیستم باز می باشد که دائما در تماس با آب محیط اطراف است و در مقایسه با آب
از لحاظ مواد غذایی بسیار غنی و در نتیجه برای رشد اکثر باکتریها مساعد می باشد. محل هایی مانند روده
محیط مناسبی برای رشد باکتری است زیرا حاوی منابع غذایی فراوان می باشد. ولی این منابع بین فلور طبیعی
و باکتری های بیماری زا تقسیم می شود.
میکروفلور روده میکروارگانیسم های موجود در دستگاه گوارش می باشند که نقش مهمی در تنظیم سرعت
متابولیسم موادمغذی دارند و در تجزیه مواد غذایی شرکت کرده و مواد ی مانند آنزیم ، اسید آمینه و ویتامین
برای آبزی فراهم می آورند .همچنین با تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و ایجاد مقاومت در مقابل عوامل عفونت زا
اثر بسزایی در پیشگیری و کنترل بیماری هادارند . آنها قادرند مواد آنتی باکتریایی تولید کرده و با عوامل
بیماریزا در بدن آبزی مقابله کنند. حال اگر به دلایلی مانند مصرف بی رویه ی آنتی بیوتیک ها باکتری های مفید
و طبیعی از بین بروند ،باکتری های بیماری زا و مقاوم به آنتی بیوتیک ها در بدن رشد کرده و موجب بیماری
آبزی می شوند.
2- پروبیوتیک ها ،کلید سلامت آبزیان
ماهیان به طور مداوم در معرض طیف گسترده ای از میکرو ارگانیسم ها در محیط می باشند.وجود یک سیستم
گوارش سالم کلید سلامت آبزیان می باشد. درسالهای اخیر محققان فرآورده های پروبیوتیکی را به منظور ارتقاء
سلامت روده آبزیان به جامعه آبزی پروران توصیه کردند.فلورهای طبیعی روده برای سلامت ، جذب مواد مغذی،
سیستم ایمنی ورشد ماهی ضروری می باشند. بنابر این لازم است جهت جلوگیری ازرشد میکروبهای بیماریزای
روده ، فلور طبیعی روده ماهی به درستی مدیریت شوند .
امروزه توجه زیادی به کاربرد باکتریهای مفید (پروبیوتیک ها )به عنوان جایگزین مناسب ترکیبات ضد
میکروبی (آنتی بیوتیک) برای پیشگیری و کنترل بیماریها در آبزیان شده است. طبق تعریف گفته شده
"پروبیوتیک ها میکروارگانیسم های زنده ای می باشند که تاثیرات مفید و سودمندی در جلوگیری و درمان
بیماری در آبزی دارند" .
پروبیوتیک ها باعث ایجاد ترکیبات ضد میکروبی قدرتمند و مقاوم در مقابل عوامل بیماریزا در آبزی می شوند.
پروبیوتیک ها از طریق ایجاد آبزیان سالم و قوی به پایداری فعالیتهای آبزی پروری کمک می کنند.(بریتین و
.( همکاران ، 2002
ویژگیهای این مکمل ها شامل بهبود تغذیه ، کمک به هضم آنزیمی ، مهار میکروارگانیسم های بیماریزا ، ایجاد
فاکتورهای تسریع کننده رشد ، افزایش پاسخ های ایمنی در آبزی می باشد .
علاوه بر این امروزه علاقه و تمایل محققان به فرآورده های پروبیوتیکی در آبزیان به عنوان جایگزین مناسب
مواد شیمیایی توسط دوستداران محیط زیست در حال افزایش می باشد .
3- باکتریهای اسید لاکتیک
بدون شک اثرات مفید استفاده از پروبیو تیک در آبزی پروری به اثبات رسیده است و اغلب پروبیوتیک هایی که
در فعالیتهای آبزی پروری مورد استفاده قرار می گیرند از گروههای عمده ای از با کتریهای اسید لاکتیک
به ویزه لاکتوباسیل ها می باشند. (LAB)
این گونه باکتری ها و دیگر میکروارگانیسم هایی که چنین ویژگی داشته باشند وتحت عنوان پروبیوتیک تعریف
می شوند اثرات مثبت و مفیدی بر سلامت آبزیان دارند.
باکتریهای اسید لاکتیک در فعالیتهای آبزی پروری به عنوان مکمل خوراکی که باعث سلامت روده ماهی می
( شود شناخته شده است .(بالکازار و همکاران ، 2008
جنس باسیلوس ، باکتری های میله ای گرم مثبت هستند و گونه های باسیلوس مورد استفاده به عنوان
B. subtilis, B. cereus, B. coagulans, B. clausii, B. megaterium پروبیوتیک شامل
(Oggioni et al., می باشند.( 2003 and B. licheniformis,
Bacillus licheniformis
با وجود تنوع زیاد باکتریهای روده ماهیان ،باکتریهای اسید لاکتیک به ویژه درروده ماهیان آب شیرین به
فراوانی وجود دارند.خوشبختانه اکثر باکتریهای اسید لاکتیک بی ضرر می باشند.اما چندسویه از باکتری
استرپتوکوکوس بیماریزا هستند. استرپتوکوکوس اینیایی و لاکتوکوکوس گارویه ازمهمترین ها می باشندکه
واکسن تجاری آنها هم تولید شده است.
طبق تحقیقات بعضی از باکتریهای اسید لاکتیک اثرات مفیدی در سلامت ماهی دارندو باعث ایجاد ترکیبات ضد
میکروبی قوی ،قدرتمند و مقاوم می باشند.یکی از دستاورد بزرگ در تحقیقات انجام گرفته این است که
پروبیوتیکها می توانند باعث تحریک سیستم ایمنی در ماهی شوند.
با کتریهای تولید کننده اسید لاکتیک مانند انترکوکوس فاسیوم ویژگی های هم افزایی دارند به طوریکه در ترکیب
نشان می دهند. (synergisty) با سایر باکتریهای مفید اثرات سینرژیستی یا هم افزایی
انتروکوکوس فاسیوم یکی از باکتریهای تولید اسید لاکتیک می باشد که در تغذیه آبزیان مورد استفاده قرار می
گیرد. انترکوک هاگرم مثبت بی هوازی اختیاری میباشند که تولید هاگ نمی کنند وگسترش وسیعی در طبیعت
دارند.
بعضی از سویه های انتروکوکوس فاسیوم خاصیت مهارکنندگی در مقابل طیف گسترده ای از بیماریها نظیر
در آبزیان Vibrio harveyi, Yersinia ruckeri, Streptococcus agalactiae and Aeromons veronii
دارد.
سوان و همکاران در سال 2009 فعالیتهای مهارکنندگی انتروکوکوس فاسیوم جدا شده از روده ماهیان لب شور
پرورشی را برای کنترل بیماری ویبریو در میگو های پرورشی مشاهده کردند.
پریگراهی و همکاران در سال 2007 بهبود پاسخهای ایمنی در قزل آلای رنگین کمان هنگامی که به مدت 45
روز از انتروکوکوس فاسیوم ،لاکتوباسیلوس رامنوسوس و باسیلوس سابتیلوس در غذا استفاده کرده بودند
مشاهده کرده وانتروکوکوس فاسیوم عملکرد بهتری نسبت به بقیه نشان داده بود. یکی از دلایل برتری
انتروکوکوس فاسیوم را تحمل بهتر شرایط دمایی ذکر نموده اند .شرایط دمایی عامل مهمی در رشد باکتری می
باشد و رشد مطلوب این باکتری در دمای 12 الی 30 درجه سانتیگراد می باشد.
Enterococcus faecium
انتروکوکوس فاسیوم فاسیوم قادر به کاهش باکتری های بیماریزا و در نتیجه بهبود سلامت روده و افزایش رشد
و بهره وری تولید درفعالیت های آبزی پروری می باشد.
4- انتخاب پروبیوتیک مناسب
شواهد فراوانی وجود دارد که کاربرد پروبیوتیک ها در غذا و آب در فعالیت های آبزی پروری موثر هستند.اما
موفقیت پروبیوتیک ها بستگی به سویه ،غلظت و مدیریت استفاده از آن دارد.برای انتخاب یک پروبیوتیک
مناسب باید فاکتورهایی نظیر قدرت مقابله با عوامل بیماریزا ،توانایی رشد مطلوب در روده ، قدرت چسبیدن به
.( مخاط روده و تولید ترکیبات مفید رادر نظر گرفت (انگورو و همکاران ، 2004
شوری و ...)پرورش داده می شوند و عامل دیگر در ،pH، از طرف دیگر آبزیان تحت شرایط متفاوت (دما
انتخاب یک پروبیوتیک مناسب پایداری در شرایط محیطی پرورش آبزیان می باشد. به همین دلیل یکی از
محدودیتهای کاربرد پروبیوتیک برای ماهیان دریایی این است که پروبیوتیک ها در آب دریا بقاء کمتری نسبت
به آب شیرین دارند و برای ماهیان دریایی شیوه قابل تجویز این است که پروبیوتیک با غذامخلوط و مورد
مصرف آبزی قرار گرفته وبه طور مستقیم وارد معده و روده شود.
پایداری و ثبات پروبیوتیک در میزبان نتیجه چگونگی فرمولاسیون محصول است.
(Fonseca et al.,2001)
بنابراین برای حفظ اثرات وبقاءآنها در طی مراحل عمل آوری و نگهداری مهم است . از جمله عوامل شناخته
شده در ثبات پروبیوتیک ها شامل گونه ، نوع سویه ، کیفیت آب ، دما ، .... ، فشارهای اسمزی ، اصطحکاک
مکانیکی و اکسیژن می باشند .
در نتیجه توجه خاص به روشهای ویژه در پروسه ساخت پروبیوتیک ها ضروری می باشد . رویکردهای
متفاوتی می تواند باعث افزایش مقاومت پروبیوتیک در مقابل شرایط نامطلوب محیطی گردد از جمله استفاده از
ظروف نفوذ ناپذیر به اکسیژن ( عایق اکسیژنی ) و.. میکرو کپسوله کردن آنها می باشد.
باکتری های اسید لاکتیک زنده باعث تحریک سیستم ایمنی می شود به همین دلیل پروبیوتیک های زنده تجاری
نسبت به پروبیوتیکهایی که به صورت غیرفعال یا عصاره تهیه می شوند ترجیح داده می شود.
5- نقش پروبیوتیکها در بهبود کیفیت آب
بهبود کیفیت آب مورد استفاده در پرورش آبزیان از ویژگیهای دیگرپروبیوتیک ها است . گزارش شده است که
کیفیت آب را بهبود بخشیده و نرخ رشد ، بقا و سلامتی را در میگوهای Bacillus SP. استفاده از گونه های
(Dalmin et al., . افزایش داده و ویبریوهای بیماریزا را کاهش داده است Penaeus monodon جوان
2001).
تحقیقات اخیر نشان میدهد که استفاده از پروبیوتیکهای تجاری در استخرهای پرورش میگوی وانامی. می تواند
(Wang et al., میزان نیتروژن و فسفر را کاهش داده و تولید میگو را افزایش دهد . ( 2005
2- فعالیتهای ضد ویروسی پروبیوتیکها
در صنعت پرورش میگو عامل عمده ضرو زیانهای اقتصادی بیماریهای ویروسی می باشد .مطالعات اخیر نشان
داده است که یکی دیگر از ویژگیهای سودمند فرآورده های پروبیوتیکی فعالیهای ضد ویروسی می باشد .
تحقیقات نشان داده است استفاده از پروبیوتیکها در تغذیه میگو یک روش کارآمد و موثر در پیشگیری از
بیماریهای ویروسی می باشد.
در بعضی از مناطق ایران شیوع پیدا کرده وخسارات (VHS) بیماری سپتی سمی خونریزی دهنده ویروسی
سنگین و غیر قابل جبران را به مزارع تکثیروپرورش ماهیان قزل آلای رنگین کمان وارد کرده است و
متاسفانه تاکنون هیچ درمانی ارائه نگردیده است . تجربیات سایر کشورها نشان داده است علاوه بر رعایت
اصول بهداشتی و اقدامات پیشگیرانه ، استفاده از پروبیوتیک ها درجیره غذایی قزل الای رنگین کمان می
تواند باعث بهبود عملکرد سیستم ایمنی ماهی شده و تا حدود زیادی از بروز این بیماری جلوگیری کند.
6- ارزیابی فرآورده های پروبیوتیکی
امروزه فرآورده های پروبیوتیکی تجاری تحت عناوین گونان تولید می شوند .یکی از فاکتورهای مهم در
pH ارزیابی کیفی این فرآورده ها میزان بقاء آن ها در شرایط گوناگون محیطی می باشد. عواملی همچون دماو
می تواند برروی رشد میکروارگانیسم ها تاثیر گذارند .از طرف دیگرمواد مورد استفاده در بسته بندی و شرایط
نگهداری فرآورده های پروبیوتیکی اهمیت زیادی در کیفیت نهایی محصول دارند. از سویی دیگر با توجه به
ضرورت بقاء پروبیوتیک ها در دستگاه گوارش انتخاب سوش ها باید بر اساس مقاومت به شرایط اسیدی و
غلظت زیاد نمکهای صفراوی انجام پذیرد .
زنده و فعال ماندن این میکروارگانیسم ها در فرآیند تهیه و نگهداری یک چالش و یک تنگنا در تولید پروبیوتیک
های تجاری می باشد .
بقا و تعدادی سلولهای زنده پروبیوتیک های میکروبی بستگی به سویه وعمل آوری آنها دارد. تولید محصولات
پروبیوتیک با طول عمر مفید بسیار با اهمیت می باشد .
7- مدیریت استفاده از پروبیوتیک ها
هر چند شواهد تجربی و تحقیقات نشان داده است که استفاده ازپروبیوتیکها در سلامت آبزی اثرات سودمندی
دارد اما مدیریت مناسب استفاده از پروبیوتیک هاو مطلوب بودن کیفیت پروبیوتیک از عوامل مهم در میزان
اثربخشی آن هامی باشد.ازجمله این موارد :
الف – عدم کاربرد صحیح پروبیوتیک .
(هرگز آنتی بیوتیک و پروبیوتیک را به صورت همزمان استفاده نگردد.)
ب- مصرف پروبیوتیک با غلظت پایین .
ج- پایداری کم پروبیوتیک در شرایط انبارداری .
(باتوجه به وجود غلظت بالای میکروارگانیسم زنده ثبات و پایداری در شرایط انبارداری بسیار مهم است)
د- باید از کاربرد پروبیوتیک ها با کیفیت ضعیف و بد و پروبیوتیک های جعلی که فرآیند تولید نامناسب دارند
پرهیز نمود)
ه- انتخاب سویه پروبیوتیکی که برای میزبان مفید و قادر به رشد در روده و محیط آبی جانور باشد .
8- خلاصه
امروزه علاقه و تمایل محققان و دوستداران محیط زیست به کاربرد فرآورده های پروبیوتیکی در فعالیتهای
آبزی پروری به عنوان جایگزین مناسب مواد شیمیایی و آنتی بیوتیکها در حال افزایش می باشد . پروبیوتیک
ها باعث ایجاد ترکیبات ضد میکروبی قدرتمند و مقاوم در مقابل عوامل بیماریزا در آبزی می شوندواز طریق
ایجاد آبزیان سالم و قوی به پایداری فعالیتهای آبزی پروری کمک می کنند. ویژگیهای این مکمل ها شامل بهبود
تغذیه ، کمک به هضم آنزیمی ، مهار میکروارگانیسم های بیماریزا ،ایجاد فاکتورهای تسریع کننده رشد ، افزایش
پاسخ های ایمنی در آبزی می باشد . طبق تحقیقات بعضی از باکتریهای اسید لاکتیک اثرات مفیدی در سلامت
ماهی دارندو باعث ایجاد ترکیبات ضد میکروبی قوی ،قدرتمند و مقاوم می باشند.یکی از دستاورد بزرگ در
تحقیقات انجام گرفته این است که پروبیوتیکها می توانند باعث تحریک سیستم ایمنی در ماهی می شوند.
مدیریت مناسب استفاده از پروبیوتیک هاو مطلوب بودن کیفیت پروبیوتیک از عوامل مهم در میزان اثربخشی
آن هامی باشد.
منابع :
1- Wang YB, Li JR, Lin J. Probiotics in aquaculture: challenges and outlook. Aquaculture.
2008.
2. FAO. The State of World Fisheries and Aquaculture. 2012.
3- /OIE/WHO FAO. Antimicrobial use in aquaculture and antimicrobial resistance. Report
of a Joint. Expert Consultation on Antimicrobial Use in Aquaculture And Antimicrobial
Resistance. 2006.
4. Boyd CE, Tucker CS. Pond Aquaculture Water Quality Management. Norwell, -3
Mass, USA: Kluwer; 1998.
5- Irianto A, Austin B. Probiotics in aquaculture. Journal of Fish Diseases.
2002;25(11):633–642.
6- Burr G, Gatlin D, Ricke S. Microbial ecology of the gastrointestinal tract of fish
and the potential application of prebiotics and probiotics in Finnish aquaculture.
Journal of the World Aquaculture Society. 2005;36(4):425–435.

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test

test
test