16512

ماهی قزل آلا

 

 

گام نخست در موفقیت آبزی پروری به مدیریت آن بستگی دارد و در هنگام تأسیس یک مزرعه پرورش آبزیان بایستی به آن توجه کافی مبذول داشت . هر گاه در مدیریت بهداشتی بنای کارگاهها و مزارع پرورش آبزیان سهل انگاری شود . بحرانها و بیماریها و عدم رشد و سلامت‌آبزیان را در پی خواهد داشت به طوری که گاهی منجر به تعطیلی و ورشکستگی این نوع تأسیسات می گردد.

از جمله نکاتی که باید مد نظر قرار داد عبارتند از :

  • انتخاب درست جایگاه آبزی پروری:

هر نوع ماهی و یا آبزی با خصوصیت ویژه خود بایستی در محل درست خود پرورش یابد . این انتخاب بسیار مهم و سرنوشت ساز خواهد بود . شرایط آب و هوایی بایستی مناسب آن نوع آبزی باشد . یک ماهی سردابی را نباید در دمایی از آب پرورش داد که متوسط درجه حرارت آن منطقه همیشه بالاتر از تحمل این ماهی باشد. حتی اگر این تغییرات کمی هم بالاتر از شرایط عادی باشد. سبب کاهش تغذیه و رشد ناکافی ، استرس ، ضعف و سستی و ابتلاء به بیماری خواهد شد.

  • بنای درست جایگاه آبزی پروری :

این بسیار مهم است که تأسیسات آبزی پروری چگونه بنا گردد. آیا آرایش استخرها، حوضچه ها و مخازن آبزی پروری درست طراحی شده اند ؟ آیا تنوع این اماکن مورد توجه بوده است ؟ مثلاً برای پرورش نوزاد آبزیان از استخرها و یا مخازن ویژه نوزاد گاهی استفاده شده است . اغلب به خصوص در تأسیس مجتمع های آبزی پروری ایران دیده میشود از یک نوع استخر برای پرورش نوزادان ، بچه ماهیان و ماهیان پرواری و حتی مولدین استفاده میشود . طبیعی است در چنین جایگاه هایی بچه ماهیان در معرض هجوم انواع عوامل بیماریزا ، شکارچی ها و سایر مخاطرات هستند.

چگونه یک استخر یا حوضچه های سیمانی بنا شده است ؟ آیا مقاومت بستر و دیواره ها، شیب کف استخر ها ، تخلیه و آبگیری مناسب آنها به درستی انجام گرفته است ؟ اینها همه نکات مهمی است که بایستی بدانها توجه شود. در استخری که شیب و جهت آن خوب طراحی نشود آب به راحتی تخلیه نشده و جریان نمی یابد. در نتیجه نقاط زیادی در گوشه و کنار استخر تهویه نشده و راکد می ماند چنین جایگاه هایی مأمن آلگها و خزه ها و گیاهان ، محل اختفاء انگل ها و میزبانان واسطه و تراکم بسیاری از میکرو ارگانیسم های بیماریزا خواهند شد.

یک استخر با عمق کم و با بستر گلی نرم و بدون سختی و مقاومت کافی با اندک وزشهای بادی گل آلود و تخریب می گردد ماهیان غذا نمی گیرند ، ضعیف و لاغر و بیمار و بالاخره تلف خواهند شد.

  • منابع آب سالم و کافی :

ماهیان و آبزیان بایستی در جایی پرورش یابند که آب سالم و مناسب در دسترس باشد . ماهی در آب زندگی می کند و در غذا و مدفوع خود شناور است اگر ضایعات و آلودگی ناشی از سوخت و ساز و تنفس ماهی در آن افزایش یابد هیچ تضمینی برای سلامت آنها وجود ندارد و به زودی تلفات زیادی حادث خواهد شد. منابع آب خود باید عاری از نشت هر نوع آلودگی مانند فاضلاب های شهری و صنعتی و سموم باشند . بیماریهای حیاتی و غیر حیاتی نتیجه این نوع آلودگی های محیطی است . در کارگاههای تکثیر و تخم پروری آبزیان سلامت آب از اهمیت ویژه ای برخوردار است که در چنین مؤسساتی آبهای طبیعی حتما، بایستی به وسیله تصفیه ، ضد عفونی ، رسوب گیری ، اشعه و غیره سالم سازی گردد تا بتواند لاروها و نوزادان سالمی را تولید نماید.از مشکلات عمده آبهای طبیعی ورود سایر آبزیان و ماهیان وحشی به اماکن پرورشی است که با نصب فیلترها ، حوضچه های جمع آوری و یا شوکهای الکتریکی و غیره می توان از نفوذ آنها جلوگیری نمود چون امکان ورود عوامل بیماریزا و شیوع همه گیری در بین ماهیان پرورشی را تسهیل می نماید.

  • غذای سالم و مناسب:

منابع غذایی بایستی از نظر بهداشت 100% تضمین شده باشند و کارخانجات تولید غذای آبزیان به کیفیت و سلامت غذا توجه کافی داشته باشند . غذایی که برای آبزیان مصرف میشود چه از نظر وزن مخصوص ( شناوری یا غوطه وری ) چه از نظر قوام و استحکام و چه از نظر اندازه ، مناسب آن آبزی باشد. غذاهای مانده و فاسد شده ، تغییر شکل یافته ، قارچ زده خطرات عمده ای را در جهت بروز بیماریهای تغذیه ای ، مسمومیت ها و کمبودها در پی خواهد داشت یکی از مسائل مهم مدیریت بهداشتی آبزی پروری تهیه غذای سالم و باکیفیت انرژی مطلوب باشد.

بسیاری از پرورش دهندگان آبزیان در ایران به خاطر عدم دسترسی به غذای مناسب و محدودیت واردات خود دست به تولید غذا با کیفیت نامطلوب می زنند.

بی دقتی در تهیه فرمول های غذایی و تعادل جیره ، کمبود پروتئین و اسید آمینه های ضروری فقدان ویتامینها و عناصر نادر ، فساد سریع غذاها ، مواد اولیه نامناسب (بقایای کشتارگاهی- ماهیان کیلکای ناسالم ) سبب بروز مشکلات بهداشتی ، بیماریهای تغذیه ای ، عدم رشد و تلفات آبزیان خواهد شد.

با توجه به مطالب گفته شده در مدیریت بهداشتی آبزی پروری چند نکته اساسی بایستی مورد توجه و دقت کافی قرار گیرد که شامل موارد زیر است :

1- پیشگیری 2- مراقبت 3- درمان 4- ریشه کنی

پیشگیری: پیشگیری بیماریهای ماهیان پرورشی به دو دلیل دارای اهمیت ویژه است . اول آنکه صنایع پرورش ماهی روز به روز در حال رشد و پیشرفت است و سلامتی ماهیان در این امر نقش تعیین کننده دارد . دوم آنکه در مراکز تکثیر و پرورش ماهی کاملاً دقت شود که کانون های آلوده از بین بروند تا آلودگی ها به سایر کارگاهها یا ماهیان وحشی سرایت پیدا نکنند.

مانند هر سیستم متراکم دامپروری پرورش ماهی به صورت متراکم مسائل مهمی را از جمله بروز بیماریهای همه گیر در پی خواهد داشت:

ماهیها خونسرند و در آب زندگی می کنند و در مقایسه با هوا مقدار اکسیژن محلول در آب بسیار محدود است و در اثر تراکم ماهی و افزایش درجه حرارت و سایر عوامل سریعاً ممکن است کاهش یابد و سبب تلفات ماهیان گرند . همچنین مواد زائد حاصل از سوخت و ساز ماهی مستقیماً وارد آب شده و همراه با ارگانیسم های کشنده ( میکروبهای بیماریزا ) و با ماهی و بافتهای آن در تماس هستند . کنترل ویژه محیطی برای حفظ سلامتی ماهیان بسیار لازم است . تغذیه کافی و سالم جریان آب تمیز و با حرارت مناسب و سرشار از اکسیژن محلول و همچنین خواص فردی و ژنتیکی ماهیها برنامه های منظم واکسیناسیون و ضد عفونی حوضچه ها و استخرها از جمله موارد است که می تواند در پیشگیری بیماریهای ماهیان پرورشی به خصوص ماهیان سردآبی مفید باشد.

2- مراقبت : مراقبت های ویژه ای بایستی جهت جلوگیری از ورود عوامل بیماریزا به خصوص پاتوژنهای غیر بومی از راه جریان آب ، ذخایر ماهیان جدید ، وسایل پرورش ماهی و غذا اعمال نمود. اگرچه ماهیانی از نواحی دیگر به کارگاه پرورش ماهی معرفی میشوند. ممکن است هیچ نشانه ای از بیماری را نمایش ندهند ولی این ماهیها ممکن است حامل پاتوژنهای جدید یا نژادهای خطر ناک از میکروارگانیسم های حاضر در همه جا و ناقلهای بیماری گرند.

بنا بر این برای استنباط جنبه های مختلف مراقبت ، شناخت انتشار جغرافیایی بیماریهای ماهی بسیار لازم میشود که در هر منطقه ای بایستی نسبت به جمع آوری این نوع اطلاعات کوشش های مهمی را بعمل آورد.

به هر حال در مورد مراقبت از بیماریهای ماهیان پرورش می تواند مقررات منطقی را درموارد زیر اعمال نمود:

بازرسی: ماهی های انتقالی بایستی مرتباٌ تحت بازرسی های بهداشتی و کنترل بیماری قرار گیرند.

قرنطینه : ماهیان وارداتی در اماکن به خصوص برای مدت معینی تحت قرنطینه قرار گیرند.

ج: جداسازی : هر نوع ماهی مشکوک و بیماری را باید از سایرین جدا کرد.

اگر تخم ها از سایر نواحی وارد میشوند ضد عفونی کردن سطح آنها قبل از حمل و نقل می تواند از نظر جلوگیری از بروز آلودگی ها مفید واقع گردد. البته گاهی اتفاق می افتد که یک بیماری ویروسی به وسیله تخم ها منتقل میشود که در اینجا ضدعفونی های سطحی چندان نمی تواند در پیشگیری بیماری مفید باشد. همچنین از تماس ماهیان با ناقلین بیماری نظیر زالوها ، حلزونها ، پرندگان آبی یا ماهیان ظاهراً سالم که به طور اتفاقی وارد میشوند مراقبت بعمل آورد.

به علاوه مراقبت شود که ماهیان پرورشی در معرض تغییرات وضع عادی و کیفیت آب قرار نگیرند این تغییرات حساسیت ماهیان را به بیماریهای افزایش می دهند. بعضی از مراقبتها مانند برنامه های ایمنی از راه خوراکی در کاربرد عملی هنوز در شک و تردید است که مطالعات وبررسی های مختلف در این زمینه سبب موفقیت هایی خواهد شد.

در مواردی که در مزرعه ای یک بیماری همه گیر بروز کند بایستی به سرعت برنامه قرنطینه و جداسازی در آن اعمال شود و جلوی انتقال بیماری به سایر ماهیان گرفته شود.

درمان : که خود بحث مفصلی دارد و بسته به نوع بیماری و نوع عامل پاتوژن ، نوع ماهی ، شرایط محیطی ( دما ، PH و... ) نوع دارو ، روش درمان و مدت درمان متفاوت می باشد که پروتکل درمانی باید توسط دکتر دامپزشک مجرب تعیین شود.

ریشه کنی: ما همیشه معتقدیم در مباحث مدیریت بهداشتی و بیماریها پیشگیری بهتر ، آسان تر و کم هزینه تر از درمان و ریشه کنی است اما شرایطی پیش می آید که بروز بیماری اجتناب ناپذیر است. ریشه کنی بیماری اغلب طولانی و سخت است ولی قابل انجام می باشد . اگرچه بسیاری از بیماری ها ممکن است به صورت بومی باقی بمانند . بسیاری از بیماریهای انسانی و دامی نظیر طاعون در اروپا، آبله در مناطق گرمسیری ، وبا در انگلستان و بروسلوز و تب برفکی در سایر نواحی که احتمال آلودگی دوباره همیشه وجود دارد ولی مانند روشهای ریشه کنی بیماریهای حیوانی و انسانی نسبت به ریشه کنی بیماریهای ماهی نیز بایستی اقدام نمود.

قرنطینه: از بین بردن منابع بیماریزا( ماهی و سایر آبزیان ) ضدعفونی کردن دائمی ، واکسیناسیون ، آیش گذاری یک چند ساله مزارع پرورش ماهی می تواند به عنوان روشهای ریشه کنی مورد استفاده قرار گیرد

 

 

 

منابع تامین کننده آب مزارع پرورش ماهی قزل آلا

 

مهمترین عامل تولید در مزارع پرورش قزل آلا آب است. منابع تامین کننده آب عبارتند از چشمه ها، قنوات، چاهها و رودخانه ها که هریک محاسن و معایبی دارند.

 

"چشمه "

 

مزایای چشمه ها

1- درجه حرارت آب آنها در طول سال تقریباً ثابت است و تغییرات سالانه آنها مثبت منفی یک درجه سانتیگراد است.

2- دبی آب چشمه ها نیز تقریباً ثابت است.

3- آب چشمه ها گل آلود و کدر نمی شوند.

4- عوامل بیماریزا و انگل ندارند.

5- چون دمای آب آنها ثابت است در نتیجه در فصول سرد سال دچار یخبندان نمی شوند.

6- با توجه به ثابت بودن دما ماهیها در تمام فصول سال رشد خواهند نمود.

 

معایب چشمه ها

1- چون چشمه ها از آبهای زیرزمینی می باشند اکسیژن محلول آنها پایین است.

2- برخی دارای گازکربنیک محلول بالایی می باشند.

3- برخی ممکن است املاح آهن داشته باشند.

چنانچه زمین مورد احداث مزرعه پرورش ماهی قزل آلا دارای شیب مناسبی باشد با طراحی مناسب مزرعه می توان با استفاده صحیح از شیب و حالت پلکانی دادن به کانال انتقال آب و استخرها معایب چشمه ها را ازبین برد و موجب افزایش اکسیژن محلول و کاهش گازکربنیک گردید.

 

"قنات"

مزایا و معایب قنوات

مزایا و معایب قنوات مانند چشمه ها بوده فقط با این تفاوت که آب قنوات در زمان لایروبی گل آلود می شود و در صورتیکه قنات دارای ماهی بومی باشد احتمال آلودگی انگلی در ماهیان قنات وجود دارد.

 

"رودخانه "

مزایای رودخانه ها

1- آب رودخانه در مسیر حرکت جریان آب از نظر اکسیژن، اشباع شده بنابراین میزان اکسیژن محلول آب رودخانه ها بالاست.

2- عدم وجود آهن با توجه به بالا بودن میزان اکسیژن چنانچه آب رودخانه ها دارای آهن باشد، با اکسیژن ترکیب شده و رسوب خواهد کرد.

3- عدم وجود گازهای مضر مانند گازکربنیک در آب رودخانه ها

4- همراه جریان آب غذای طبیعی وارد استخر می شود که ماهیان پرورشی می توانند از آنها به عنوان غذای زنده استفاده نمایند.

 

معایب رودخانه ها

1-نوسانات درجه حرارت شبانه روزی و فصلی دارند. نوسانات فصلی آب رودخانه ممکن است21- 3 درجه سانتیگراد و نوسانات شبانه روزی 5- 4 درجه سانتیگراد برسد.

2- نوسانات زیاد دبی آب دارند. در فصل بهار مقدار آب رودخانه ها خیلی زیاد ولی در سایر فصول کاهش می یابند.

3- احتمال انتقال بیماریهای انگلی و عوامل بیماریزا در اثر وجود ماهیان بومی رودخانه به استخرهای پرورش ماهی وجود دارد.

4- احتمال سیلابی شدن و گل آلودگی آب وجود دارد.

5- احتمال یخبندان آب در فصل زمستان در اثر کاهش دمای آب رودخانه وجود دارد.

6- احتمال وجود آلودگی ناشی از فاضلابها و سایر مواد آلاینده از قسمتهای بالادست رودخانه وجود دارد.

 

" چاهها "

 

مزایای چاهها

مزایای چاهها مانند چشمه ها می باشد چون از آبهای زیرزمینی محسوب می شوند.

معایب چاهها

1- برای استحصال آب چاهها نیاز به صرف انرژی می باشد بر خلاف چشمه ها که آب به حالت طبیعی و بدون صرف انرژی از زیر زمین خارج می شود.

2- چون آب چاهها توسط پمپ از زیر زمین پمپاژ می گردد بنابراین احتمال اینکه آب و هوا در کنار هم تحت فشار چندین اتمسفر فشار قرار گیرند وجود دارد که در این صورت ازت مولکولی به صورت فوق اشباع در آمده و در ماهیان ایجاد بیماری حباب گازی می نماید که این مشکل را می توان با نصب برجک هوادهی در مسیر آب چاه برطرف نمود.

3- آب چاهها چون از زیر زمین خارج می شوند از نظر اکسیژن کمبود دارند که با نصب برجک هوادهی در مسیر آب چاهها علاوه بر اینکه گازهای مضر از آب خارج خواهند شد اکسیژن محلول هم افزایش خواهد یافت.

 

مقدار آب مورد نیاز مزارع پرورش ماهی قزل آلا

 

1- در صورت استفاده عادی از آب بدون استفاده از دستگاههای هواده و سیستم گردش آب به ازای دبی 10 لیتر در ثانیه 5/1- 1 تن ماهی قزل آلا در یک دوره پرورش 10- 8 ماهه می توان تولید نمود.

2- در صورت موجود بودن برق شبکه و استفاده از دستگاههای هواده و استفاده مجدد از آب خروجی یا سیرکولاسیون آب به ازای دبی 4- 2 لیتر در ثانیه یک تن ماهی قزل آلا می توان تولید نمود.

 

در سیستمهای مدار بسته پرورش ماهی قزل آلا با دبی 10 لیتر در ثانیه 100 تن ماهی قزل آلا تولید می گردد.

 

 

 

 

انواع استخرهای پرورش ماهی قزل آلا

1- استخرهای خاکی دانمارکی

2- حوضچه های گرد

3- استخر سیلوئی (Silo Pond)

4- استخرهای بتونی دراز

 

1-  استخرهای خاکی دانمارکی  

ساده ترین استخرها می باشند. این استخرهای خاکی دارای 30 متر طول، 10 متر عرض و 2/1 متر عمق می باشند. به ازای دبی 10 لیتر در ثانیه جریان آب دائم در هر استخر می توان 5 کیلوگرم ماهی قزل آلا در هر متر مکعب آب در یک دوره یک ساله تولید نمود. با افزایش دبی آب تولید می تواند تا 30 کیلوگرم در هر متر مکعب افزایش یابد. از معایب این استخرها رشد جلبکهای ریسه ای و سایر گیاهان آبزی و گل آلود شدن در زمان تورکشی می باشد.

 

2- حوضچه های گرد

این حوضچه ها به صورت دایره ه ای یا 8 ضلعی از جنس بتن یا فایبر گلاس یا فلزی ساخته می شود. قطر این حوضچه ها 10- 2 متر و عمق آنها 2- 1 متر می باشد. دریچه خروجی این استخرها در مرکز استخر واقع شده است. زاویه آب ورودی با لوله طوری تنظیم می شود که در استخر جریان چرخشی ایجاد کند. سرعت آب ورودی توسط لوله به استخر 120-80 سانتیمتر در ثانیه می باشد. سرعت جریان آب در استخر 1/6- 5/1 سانتیمتر بر ثانیه متغیر است. جهت جریان آب در استخر باید خلاف عقربه ساعت باشد زیرا در نیمکره شمالی ماهی قزل آلا تمایل دارد که در جهت عقربه ساعت در استخر شنا کند. چون ماهی قزل آلا عادت دارد بر خلاف جهت آب شنا کند. بنابراین جهت جریان گردش آب باید خلاف عقربه ساعت تنظیم گردد.

مزایای حوضچه های گرد

  • آب کمتری مورد استفاده قرار می گیرد.

2- آب دائماً در حال چرخش و دوران است و ماهیها به طور یکنواخت درقسمتهای مختلف استخر پراکنده اند.

3- چرخش آب موجب می شود که مواد آلاینده و غذاهای مصرف نشده را به سمت خروجی هدایت کند که این حالت یک نوع خودپالائی در استخر ایجاد می کند و آلودگی آب استخر را کاهش می دهد.

4- تغذیه در این حوضچه ها بهتر انجام می شود چون غذا همراه جریان آب دور می زند، دیرتر به کف رسوب می کند و فرصت بیشتر دارد تا غذا را بگیرد بنابراین پرت غذایی در این استخرها کمتر است.

5- تراکم کشت در این حوضچه ها بالاست. برای پرورش بچه ماهی به ازای هر متر مکعب 3- 2 کیلوگرم و برای ماهیان پرواری 35- 25 کیلوگرم به ازای هر متر مکعب حجم آب استخر می توان تولید نمود.

6- بازماندگی ماهی و بچه ماهی بیشتر است زیرا غذادهی و تغذیه بهتر انجام می شود، مواد آلاینده ناشی از فضولات سریعاً همراه جریان آب خارج می شوند و استخرها تمیزترند.

7- جریان هیدرولیک مناسبی در تمام مناطق استخر ایجاد می شود و زاویه مرده وجود ندارد.

8- این حوضچه ها از بهترین حوضچه ها برای پرورش لارو و بچه ماهی محسوب می شوند.

معایب حوضچه های گرد

1- مساحت زمین بیشتری را در مقایسه با سایر استخرها اشغال می کنند.

2- هزینه ساخت آنها بیشتر است.

 

  • استخرهای سیلوئی

این استخرها شبیه سیلو و استوانه ای شکل بوده، ارتفاع آن 5 متر و قطر آن 30 متر می باشد. آب جاری از پایین مخزن وارد سیلو شده و از قسمت بالا تخلیه می شود بنابراین در این استخرها جریان آب از پایین استخر به بالا می باشد. جریان آب در هر سیلو 28 لیتر در ثانیه است. با این مقدار آب در هر سیلو 2820 کیلوگرم ماهی قزل آلا (معادل 136 کیلوگرم در هر متر مکعب) در هر دوره می توان تولید نمود.

مزایای استخرهای سیلوئی

1- به مساحت کمی زمین برای استخرسازی نیاز دارد.

2- چون جریان آب از پایین به بالاست خودپالایی انجام می شود. مواد آلاینده معلق آب همراه جریان آب از استخر خارج می شوند.

3- هزینه استخرهای سیلوئی در مقایسه با سایر استخرها پایین است.

معایب استخرهای سیلوئی

در این استخرها صید ماهیها و جمع آوری تلفات کمی مشکل است.

 

4-  استخرهای بتونی دراز

بیش از 95% مزارع پرورش ماهیان سردآبی در ایران دارای این استخرها می باشند.

مزایای استخرهای بتونی دراز

1- چنانچه شیب زمین مناسب باشد با ساختن استخرها  به صورت سه ردیف متوالی و به حالت پلکانی، از آب جاری سه بار می توانیم استفاده کنیم.

2- صید و نمونه برداری ماهیها آسان است.

3- کنترل، تغذیه و درمان ماهیها راحت است.

معایب استخرهای بتونی دراز

1- جریان هیدرولیک یکنواخت و مناسبی در تمام مناطق استخر ایجاد نمی شود. بخشی از قسمتهای استخر دارای زاویه مرده است. 

2- خودپالایی در مقایسه با سایر استخرها کمتر انجام می شود.

3- به لحاظ رسوب گذاری در کف استخر، به پاکسازی و تمیز نمودن مکرر کف استخر در طول دوره پرورش باید انجام شود.

 

مشخصات یک استخر مناسب بتونی دراز

1- جهت طولی استخر برای حداقل آفتابگیری شمالی و جنوبی باشد.

2- نسبت طول به عرض استخر 10 به 1 باشد؛ بنابراین چنانچه طول استخر 30 متر باشد عرض آن 3 متر است.

3- نسبت عرض به عمق 3 به 1 باشد.

4- کف استخر از محل ورودی به خروجی دارای شیب مناسب باشد. بهترین میزان شیب 5/0 درصد است.

5- گوشه های استخر زاویه مرده نداشته باشد.

6- استخر به گونه ای احداث شود که آب آن به راحتی قابل تخلیه و شستشو و ضدعفونی باشد.

7- دارای دریچه ورودی مناسب باشد. دریچه ورودی باید دارای 2 شیار باشد. یک شیار برای تنظیم آب ورودی و یک شیار برای توری گذاری جهت جلوگیری از خروج ماهیها از استخر، چون ماهی قزل آلا عادت دارد خلاف جهت جریان آب شنا کند در صورت نداشتن توری ماهیها از استخر خارج شده و به داخل کانال انتقال آب می روند. برای ضریب اطمینان بیشتر لازم است هر استخر دارای 2 دریچه ورودی باشد تا در صورت بند آمدن یکی از دریچه ها جریان آب از دریچه دیگر وارد استخر گردد. در صورت قطع آب استخر ماهیان دچار کمبود اکسیژن شده و تلفات سنگینی را خواهند داد.

8- استخر دارای دودریچه خروجی باشد و هر دریچه دارای سه شیار باشد. شیار اول برای نصب توری جهت جلوگیری از خروج ماهیها، شیار دوم برای تخته گذاری تا عمق 15 سانتیمتری کف و ایجاد فضایی که آب استخر را که دارای اکسیژن کمی بوده و مواد آلاینده آن زیاد است خارج نماید و شیار سوم برای تخته گذاری از کف و تنظیم عمق آب استخر. مثلاً چنانچه بخواهیم عمق آب استخر 80 سانتیمتر تنظیم شود 8 قطعه تخته با عرض 10 سانتیمتر را روی هم قرار می دهیم تا عمق آب به اندازه 80 سانتیمتر تنظیم شود. لازم به ذکر است که دریچه خروجی مناسب نقش زیادی در بهداشت و خودپالائی استخر دارد.

9- این استخرها را نباید بیشتر از 3 ردیف متوالی ساخت. چنانچه تعداد ردیفها  بیشتر از 3 ردیف باشد، در ردیفهای بعدی ماهیان دچار کمبود اکسیژن خواهند شد و تغییرات دما بالا خواهد بود. استخر های متوالی به صورت پلکانی بوده و اختلاف ارتفاع هر ردیف استخر نسبت به ردیف بعدی باید حداقل 50 سانتیمتر باشد تا این اختلاف ارتفاع با ایجاد دراپ و حالت آبشاری نمودن جریان آب کمبود اکسیژن را در ردیفهای بعدی جبران کند.

10- معمولاً در مزارع پرورش ماهی قزل آلا از نظر ابعاد 3 نوع استخر احداث می نمایند:

الف) استخرهای پرورش بچه ماهی 15 متر طول و 5/1 متر عرض دارند.

ب) استخرهای پیش پرواری 25 متر طول و 5/2 متر عرض دارند.

ج) استخرهای پرواری 30 متر طول و 3 متر عرض دارند.

 

عوامل موثر بر میزان تراکم ماهی قزل آلا در استخرهای پرورشی

 

1- اندازه ماهیها

2- دمای آب

3- دبی آب

4- اکسیژن محلول آب

5- PH آب

محاسبه میزان تراکم ماهی قزل آلا در استخر بتونی دراز

 

به منظور محاسبه تراکم ماهی قزل آلا در استخر اطلاعات زیر مورد نیاز است:

1- اندازه گیری دمای آب استخر

2- اندازه گیری دبی آب

3- تعیین میزان اکسیژن آب ورودی

  • مشخص بودن وزن میانگین ماهیان مورد پرورش

 

 

تغذیه ماهی قزل آلای رنگین کمان

 

تعریف غذا: ماده ای مرکب که احتیاج موجود را رشد، حرکت و تولید مثل بر آورده می کند. این مواد مرکب که در غذا موجودند عبارتند از: 1- پروتئین  2- چربی  3- کربوهیدرات  4- ویتامینها  5- مواد معدنی  6- افزودنیهای مجاز

 

اهمیت تغذیه ماهی قزل آلا

 

1- حدود 50 تا 60 درصد هزینه تولید ماهی قزل آلا را خوراک تشکیل می دهد. لذا تغذیه مناسب ماهی موجب کاهش هزینه تولید و افزایش سودآوری می شود.

2- تغذیه مناسب موجب می شود که طعم و مزه ماهی و کیفیت گوشت ماهی مناسب شود.

3- تغذیه مناسب موجب تقویت بدن ماهی شده و مقاومت بدن ماهی را نسبت به عوامل بیماریزا افزایش می دهد و در نتیجه از بروز تلفات ماهیها پیشگیری می کند.

4- تغذیه مناسب موجب افزایش سرعت رشد ماهی شده و طول دوره پرورش را کاهش می دهد.

  • تغذیه مناسب موجب کاهش آلودگی آب استخر می شود.

 

خصوصیات یک غذای خوب برای ماهی قزل آلا

1- سالم و جذاب باشد.

2- سریع الهضم باشد.

3- اندازه و سایز مناسب داشته باشد.

4- طعم و بوی مناسب داشته باشد..

5- در دسترس باشد.

6- شناوری داشته باشد.

7- در آب حل شود.

8- مغذی باشد..

9- اقتصادی باشد.

10- برای انسان و محیط زیست مضر نباشد.

 

غذای طبیعی ماهی قزل آلا

ماهی قزل آلا در محیط طبیعی یک ماهی شکارچی است و دارای رژیم گوشتخواری می باشد. غذای طبیعی این ماهی در محیط طبیعی عبارتند از:

1- ماهیان ریز  2- حشرات آبزی  3- لارو حشرات آبزی  4- حشرات پروازی سطح آب  5- کرمها  6- سخت پوستان

 

نیازهای حرارتی ماهی قزل آلای رنگین کمان

 

درجه حرارت مطلوب برای رشد

5/15 درجه سانتیگراد

درجه حرارت تحمل

20- 0 درجه سانتیگراد

درجه حرارت توقف تغذیه

کمتر از 4 درجه سانتیگراد

درجه حرارت کاهش تغذیه

کمتر از 8 درجه سانتیگراد

درجه حرارت تولید مثل

12- 6 درجه سانتیگراد

درجه حرارت مرگ آور

بالاتر از 25 درجه سانتیگراد

 

جدول1) جدول نیازهای حرارتی ماهی قزل آلای رنگین کمان

 

تاثیر دمای آب استخر در طول دوره پرورش

 

دمای آب استخر تاثیر زیادی در طول دوره پرورش ماهی قزل آلا دارد. جدول زیر طول دوره پرورش ماهی قزل آلا را در دماهای مختلف از وزن 5 گرم تا وزنهای 250 و 400 گرمی را نشان می دهد:

 

ردیف

دمای آب

طول دوره به روز

وزن 250- 5 گرمی

طول دوره به روز

وزن 400- 5 گرمی

1

15

160

200

2

14 تا 16

180

220

3

13 تا 17

190

240

4

12 تا 18

220

270

5

11 تا 19

240

300

6

10 تا 20

280

340

7

9 تا 21

320

400

8

8 تا 22

380

470

 

جدول2) جدول تاثیر دمای آب استخر در طول دوره پرورش

 

جدول محاسبه میزان انواع غذاها و بچه ماهی مورد نیاز جهت تولید یک تن ماهی قزل آلا

 

تا وزن میانگین 250 گرم (ضریب تبدیل 5/1)

 

انواع خوراک

اندازه خوراک

(میلیمتر)

وزن ماهی

(گرم)

تعداد بچه ماهی مورد نیاز جهت تولید یک تن ماهی

مقدار غذای مورد نیاز(کیلوگرم)

درصد انواع غذای مورد نیاز دوره

تعداد دفعات غذادهی روزانه

درصد تلفات دوره

 

SFT1

 

 

1- 5/0

کمتر از 5/0

 

4730

کمتر از 5/0 گرمی

 

5/3

 

2/0

 

30

 

40

 

SFT2

 

5/1- 1

 

2- 5/0

4550

5/0 گرمی

 

5/10

 

6/0

 

20

 

4

 

SFT3

 

2- 5/1

 

5- 2

4370

2 گرمی

 

20

 

2/1

 

10

 

3

 

FFT1

 

5/2- 2

 

10- 5

4290

5 گرمی

 

32

 

2

 

10

 

2

 

FFT2

 

5/2

 

20- 10

4200

10 گرمی

 

63

 

4

 

8

 

2

 

GFT1

 

3

 

100- 20

4120

20 گرمی

 

494

 

32

 

8- 5

 

1

 

GFT2

 

4

 

250/ 100

4040

100 گرمی

 

 

909

 

60

 

3

 

1

 

جدول3) جدول محاسبه میزان انواع غذاها و بچه ماهی مورد نیاز جهت تولید یک تن ماهی قزل آلا تا وزن میانگین 250 گرم (ضریب تبدیل 5/1)

 

 انواع غذاهای مصرفی ماهی قزل آلا

 

1- غذای تر با میزان رطوبت 60% به صورت دست ساز

2- غذای مرطوب با میزان رطوبت 30% به صورت دست ساز

  • غذای خشک یا پلت تولید کارخانجات آبزیان با میزان رطوبت کمتر از 10%

 

معایب غذاهای تر و مرطوب (دست ساز)

1- مواد اولیه به کار رفته در خوراک ممکن است دارای کیفیت مناسب نباشد.

2- خوراک تولید شده ممکن است از نظر ترکیبات بالانس و متعادل نباشد.

3- به علت بالا بودن میزان رطوبت، ماندگاری خوراک خیلی کم است.

4- ضریب تبدیل خوراک بالاست، احتمال آلودگی آب وجود دارد.

5- ذرات غذا ممکن است خوب آسیاب و میکس نشده باشند.

6- سایز غذای تولیدی ممکن است متناسب با اندازه دهان ماهیان نباشد.

7- احتمال آلودگی محیط زیست وجود دارد.

8- احتمال مسمومیت غذایی ماهیان بالاست.

9- ممکن است خوراک بهداشتی نباشد.

 

مزایای خوراک پلت خشک تولیدی کارخانجات

1- خوراک کنسانتره توسط کارشناس تغذیه فرموله می شود بنابراین ترکیبات آن بالانس است.

2- خوراک، تحت دمای بالا تولید می شود در نتیجه بهداشتی تر است.

3- ذرات غذا خوب آسیاب و میکس می گردند.

4- چون ضریب تبدیل مناسب دارد آب استخر را کمتر آلوده می کند.

5- اندازه پلتهای غذایی متناسب با وزن ماهیها و اندازه دهان ماهیها ساخته می شود.

6- بسته بندی مناسب و بهداشتی دارد.

7- حمل و نقل و انبار نمودن آن آسان است.

8- چون رطوبت غذا پایین است حدود 3-2 ماه خوراک را می توان نگهداری نمود.

  

عوامل موثر در رشد ماهی قزل آلا

1- عوامل محیطی: دمای آب، مقدار اکسیژن محلول، شرایط نوری، تراکم ماهیها، مقدار CO2 آب، کیفیت آب

2- عوامل تغذیه ای: کمیت و کیفیت غذا

3- عوامل داخلی: اندازه ماهی، بلوغ جنسی، خصوصیات ارثی ماهی

 

اصول تغذیه ماهی قزل آلا

1- میزان غذای روزانه ماهی نه کم و نه زیاد باشد. غذادهی زیاد موجب پرت غذایی و آلودگی استخر و پرخوری سوء هاضمه و تلفات ماهیها می گردد و ضریب تبدیل غذایی را افزایش می دهد و موجب کاهش سوددهی مزرعه پرورش ماهی می شود.

2- غذادهی کم موجب تلفات ناشی از گرسنگی، ضعیف شدن ماهی، کانیبالیسم و کاهش رشد می گردد.

3- مقدار غذای روزانه باید طبق جدول محاسبه شود تا به اندازه کافی باشد.

4- دفعات غذادهی باید کافی باشد، غذا دادن به دفعات بیشتر گرسنگی را کاهش داده و موجب هم وزن شدن گله ماهیها خواهد شد. تغذیه به دفعات کم منجر به تلف و پرت شدن غذا شده و ضریب تبدیل را افزایش می دهد و موجب آلوده شدن آب استخر می شود.

5- میزان غذا باید بر اساس رفتار ماهیها و اشتهای ماهیها در هنگام غذادهی باشد.

6- عواملی که موجب کاهش تغذیه ماهی می شوند عبارتند از: کاهش اکسیژن محلول آب، بالا بودن دمای آب بالاتر از 22 درجه سانتیگراد و کمتر از 4 درجه سانتیگراد، گل آلودگی آب، آلودگی آب به مواد آلاینده، بالا رفتن آمونیاک آب، بیمار شدن ماهیها و... .

7- غذای ماهی باید سالم و عاری از هرگونه آلودگی، فساد و ماندگی باشد و تاریخ مصرف آن نگذشته باشد.

8- خوراک را باید قبل از مصرف الک نمود تا نرمه های غذایی به استخر اضافه نشود زیرا موجب آلودگی آب استخر می شود.

9- غذادهی باید با حوصله و به مقدار کم به استخر و بر روی گله ماهیان پاشیده شود تا کل غذای ریخته شده در استخر را ماهیان مصرف نمایند و حداقل پرت غذایی را داشته باشیم.

10- در زمان غذادهی باید دور تا دور استخر حرکت نموده و غذا را به صورت یکنواخت در تمامی نقاط استخر که گله ماهیها مشاهده می شوند پاشیده شود. غذادهی از یک نقطه استخر شروع و به همان نقطه ختم شود.

11- در زمان غذادهی عمق آب استخر زیاد باشد تا پرت غذادهی کاهش یابد زیرا غذا دیر تر به کف استخر می رسد.

12- در ظهر نباید به ماهی غذا داد چون تابش نور آفتاب مستقیم است و موجب کاهش دید ماهی می شود و پرت غذادهی را افزایش می دهد.

13- در صورتیکه ماهیان استخر هم وزن نباشند بسته به اختلاف وزن از 2 تا 3 نوع غذا با اندازه های مختلف استفاده می کنیم.

14- وقتی غذای جدید به ماهیان داده می شود به تدریج از غذای قبلی(قدیمی) کم می کنیم و به غذای جدید اضافه می کنیم تا ماهی به غذای جدید عادت نماید.

15- بهتر است غذاهای جدید را ابتدا بر روی تعداد کم ماهی به مدت 3- 2 روز آزمایش نمود و سپس به سایر ماهیان داده شود.

16- غذا در روشنایی روز داده شود.

17- کیسه های قدیمی تر و آنهایی که پارگی دارند را زودتر باید مصرف نمود.

18- غذا را باید در محلی دور از آفتاب نگهداری نمود.

19- هر وعده غذایی از یک درصد وزن کل ماهیها بیشتر نباشد.

20- غذاهای کنسانتره با توجه به اینکه تحت حرارتهای بالا تولید می شود و برخی از ویتامینها تجزیه می شود که باید به خوراک روزانه مولتی ویتامین و مواد معدنی اضافه نمود.

فواید استفاده از مولتی ویتامین و مواد معدنی

 

عوامل موثر در استفاده از مکمل های ویتامینه و معدنی در ماهی قزل آلا

1- سرعت رشد ماهیها را افزایش می دهد.

2- ضریب تبدیل غذا را کاهش می دهد.                                                     

3- موجب پیشگیری از بیماریهای ناشی از کمبود ویتامین و مواد معدنی می گردد.                     

4- مقاومت بدن ماهیها را نسبت به عوامل بیماریزا افزایش می دهد.

5- موجب کاهش بیماری می شود.

6- موجب پیشگیری از تلفات می گردد.

  • طول دوره پرورشی را کوتاه می کند.

سازنده های غذا و مکمل به روش ارزیابی دقیق خاصیت و کیفیت تولیدات ویتامینها نیاز دارند به دو دلیل :
اول : خاصیت بیولوژیکی ( زیست شناختی ) این تولیدات در مکمل و غذا یک فاکتور شناخته شده است .
دوم : کارایی تکنو لوژیکی فاکتوری جهت بالا بردن سودمندی و قابلیت تولید مکمل می باشد .
ویتامینهای خالص معمولا برای استفاده مستقیم در غذای حیوان مناسب نیستند از این رو باید از قبل به وسیله فرایند های پیشرفته مخصوص در فرمهای قابل حمل به منظور قابل استفاده ساختن آنها به آسانی در مکمل یا گیاهان غذایی تنظیم شوند .


مراحل فرمولاسیون مکمل ها شامل :
1- پراکنده گی 2- خشک کردن به روش پاشیدن 3- جذب سطحی 4- پوشش دار کردن
 فرم ناکافی ویتامینهای مصنوعی تشکیل شده از روغن و کریستالهای بزرگ می باشد . محتویات آن در واحد زمان ناپایدار بوده و بصورت زیاد غلیظ شده می باشد .

 

نام شیمیایی ویتامینها

نام معمولی ویتامینها

رتینول

کوله کلسیفرول

 α توکوفرول

منادیون

تیامین

ریبوفلاوین

(PP)نیکوتینیک اسید

(B3,B5) نیاسین آمید و

(B3,B5)  د- پنوتینیک اسید و

پیردوکسین

ِ B9 اسید فولیک و فولامین و

H0,B7 د- بیوتین و

سیانوکوبالامپن

اسید اسکوربیک

A

D3

E

K3

B1

B2

نیاسین

نیاسین آمید

کالپن

B6

اسید فولیک

بیوتین

B12

C

 

 

ویژگیهای فیزیکوشیمیایی مولکولها

رنگ تولید مصنوعی

فرم فیزیکی تولید مصنوعی

فرم شیمیایی معمولی مورد استفاده

نام ویتامین

قهوه ای تا زرد

سفید مایل به زرد

زرد روشن تا قهوهای

 

 

زرد طلایی

سفید

زرد-پرتقالی

سفید تا کرم

 

سفید

روغنی که در درجه حرارت اتاق متبلورشده

زرین (صمغ)

روغن چربی

 

چربی

پودر متبلورشده (کریستالی)

پودر متبلورشده

پودر کریستالی

 

پودر کریستالی

استراستات،پالمتیات،پروپیانات

الکل

استر

دی ال-آلفا- توکو فرمول استات

او-آلفا- توکو فرمول استات

MNB,MSBC,MSB,MPB  کمپلکس

هیدروکولین- مونونیترات

ریبوفلاوین

نیکوتینیک اسید

نیکوتین آمید

دی- کلسیم پنتوتنات

دی ال- کلسیم پنتوتنات

A

D3

E

 

K3

B1

B2

نیاسین

نیاسینامید

کالپن

سفید

زرد

سفید

 

قرمزتیره

قهوهای

 

سفید مایل به زرد

پودر کریستالی زبر

پودر کریستالی

پودرکشیده شده کریستالی

 

پودر کریستالی

سوپ تخمیری خشکانیده

 

پودر کریستالی

هیدروکلراید

اسید فولیک

د-بیوتین

 

سیانوکوبالامین

مخلوطی از ترکیبات زیر فعالیت B12

اسید یانمک سدیم

B6

اسید فولیک

بیوتین

 

B12

 

 

C

 مشکلات مطرح دراستفاده از ویتامینهای خالص در غذای حیوان و فرمولاسیون محلولها براه چیره شدن بر آنها 

انواع اصلی فرمولاسیون

کاربرد محلول

مشکل فرم خالص ویتامین

 

پوشش دار شده

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

پوشش دار شده

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

جذب سطحی

خشک شده به روش پاشیدن

 

کمپلکس شیمیایی

آمیخته شدن با حامل

 

 

 

 

تشکیل پودر

محافظت

رقت

 

تشکیل پودر

محافظت

رقت

 

تشکیل پودر

 

 

تشکیل پودر

 

 

درمان فیزیکی پودر

-فرم فیزیکی

-پایداری

غلظت

 

 فرم فیزیکی

-پایداری

-غلظت

 

فرم فیزیکی

 

 

فرم فیزیکی

-پایداری

 

چسپندگی

A

 

 

D3

 

 

E

 

K3

 

B1

خشک شده به روش پاشیدن

گرانوله شدن

 

 

نیاسینامید

 

 

آسیاب شده

 

 

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

خشک شده به روش پاشیدن

خرد شده و باند شده با حاصل

 

رقت

رقت

 

 

پوشش دار شده

درمان فیزیکی پودر

 

 

 

درمان فیزیکی پودر

 

 

 

 

 

درمان فیزیکی پودر

 

 

رقت

درمان فیزیکی کریستالها

 

غلضت

غلضت - تشابه

 

 

درمان فیزیکی پودر

 چسپندگی

الکترواستاتیکی

 

 

       جاذب الرطوبتی

 

جاذب الرطوبتی

قابلیت مخلوط شدن

 

 

 چسپندگی

الکترواستاتیکی

 

فرم فیزیکی غلظت ( تمرکز )

 

 

پودر کریستالی

سوپ تخمیری خشکانیده

 

 

جاذب الرطوبت

پایداری

B2

 

نیاسین

نیاسینامید

کالپن

B6

 

اسید فولیک

 

بیوتین

 

B12

 

 

‍‍C

 

 

ترکیبات مکمل
ساختن یک مکمل نیاز به انتخاب دقیق مواد تشکیل دهنده دارد : ویتامین ها ، ریز مغذی ها ، مینرالها و حاملها
انتخاب مینرالها و ریز مغزی ها :
- انتخاب ریز مغذی ا و مینرالها از سازش بین حالت تهاجمی فیزیکو شیمیشان نسبت به دیگر ترکیبات و قابیت دسترسی خوبشان برای حیوانات نتیجه می شود .
- به این دلیل مینرالها و ریز مغذیها اغلب مسئول واکنشهای پراکسید هستند که ممکن است به ویتامینها زیان وارد کنند .
- مهاجم ترین تولیدات اغلب سولفات های جاذب الرطوبه هستند که هم آب و هم یون فعال تولید می کنند ، در مقایسه اکسیدها . کربنات ها ممکن است کاملاً این واکنشهای شیمیایی را محدود می کند .

 

استثناء : اکسیدهای مشخص ممکن است بسیار واکنش پذیر باشند ( اکسید منیزیم )
وقتی که مخلوطها برای مدت زمان طولانی ذخیره می شوند توصیه می شود هر زمان که ممکن است مکملهای جداگانه از ویتامینها و ریزمغذیها تهیه کنیم .

 
نکته :
کولین کلراید بسیار جاذب الرطوبه است ، یونهای کلرید بسیار مهاجمی آزاد می کند از این رو توصیه می شود هر زمان که ممکن است آنرا مستقیماً در داخل غذا و نه در داخل مکمل مخلوط کنیم.

انتخاب حامل :‌
انتخاب حامل یک فاکتور مهم برای کیفیت مکمل می باشد .
معیارهای انتخاب حامل :‌برای عمل آوری مکمل :
- خنثی کردن الکتریسیته ساکن که در مینرالهای فعال مشخص شده است .
- جلوگیری از عدم اختلاط بین ترکیبات فعال مکمل ( به موجب آن نیاز دارد که چگالی و اندازه ذره حامل با سایر ترکیبات سازگار باشند )
اتصال بین اجزای کوچک . این حاملهای مختلف از رقیق کننده ها که در خاصیت آن دخالت ندارند .
حاملها عموماً از منابع گیاهی هستند ( سبوس گندم ، چوب ذرت ، پوسته برنج ) 

در حالی که رقیق کننده ها از مابع غیر آلی هستند ( کربنات کلسیم )
برای ذخیره سازی مکمل :
کاهش فعالیت آب در مکمل ( یک مکمل خوب بایستی در جدا کردن آب آزاد از مکمل توانا باشد )
حاملهای گیاهی عموماً این تونایی را دارند .

علائم کمبود ویتامین ها، مواد معدنی و عناصرتغذیه ای در ماهی قزل الا

  • اسید فولیک: FOLICACID

علائم: کم خونی + بی اشتهایی – تیره شدن رنگ پوست – کاهش رشد – بی حالی و سستی – شکنندگی باله ها

  • اینوزیتول: INOSITOL

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – تورم معده + کبد چرب – کاهش رشد

  • نیاسین: NIACIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – تورم بدن + کاهش رشد – خونریزی در پوست – زخم درروده + زخم در پوست

  • پیرودوکسین: PYRODOXIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – بی قراری و نا هماهنگی حرکتی – تشنج و پرش در آب – تورم بدن – از دست دادن

  • ویتامین B12

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – شکنندگی گلبول های قرمز خون – کاهش رشد – پایین بودن میزان همو گلوبین

  • ریبوفلاوین : RIBOFLAVIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – بی قراری و نا هماهنگی حرکتی – آب مروارید چشم – کدرشدن عدسی چشم

  • ویتامین : VITAMIN C

علائم: کم خونی – بی اشتهایی + آب آوردگی شکم – غیر طبیعی شدن غضروف ها – بیرون زدگی چشم ها – کاهش

  • ویتامین E

علائم: کم خونی + آب آوردگی شکم + سروئیدی شدن کبد – تحلیل عضلانی – تورم بدن + بیرون زدگی چشم ها

  • ویتامین K

علائم: کم خونی – کندی انعقاد خون

  • بیوتین : BIOTIN

علائم: بی اشتهایی – تحلیل رفتن برانش ها + تیره شدن رنگ پوست- تشنج و پرش – خوردگی برانش ها + کبد چرب

  • پانتوتنیک اسید : ACID PANTOTHENIC

علائم: بی اشتهایی – بی قراری + تحلیل رفتگی برانش ها + چماقی شدن رشته های برانشی – تورم پوست – تورم

  • تیامین : THIAMIN

علائم: بی اشتهایی + تحلیل عضلانی – آب مروارید چشم – تشنج و پرش – کم رنگ شدن پوست بدن – تورم بدن 1 / 3

:علائم کمبود ویتامین ها، مواد معدنی و عناصرتغذیه ای در ماهی قزل الا

  • ویتامین A:

علائم: بی اشتهایی + آب آوردگی شکم + تغییرشکل عدسی چشم – تورم بدن + بیرون زدگی چشم ها + کاهش

  • تریپتوفان : TRYPTOPHAN

علائم: غیر طبیعی شدن غضروف ها – انحراف افقی ستون فقرات

  • متیونین : METHIONINE

علائم: آب مروارید چشم – کدرشدن عدسی چشم – آسیب چشمی

  • کولین : CHOLINE

علائم: کبد چرب – کاهش رشد + خونریزی درکلیه

  • آهن : IRON

علائم: کاهش هماتوکریت + پایین بودن هموگلوبین

  • فسفر:

علائم: تغییر شکل استخوان ها – انحراف افقی ستون فقرات

  • روی: ZINC

علائم: آب مروارید چشم – فرسایش باله ها – آسیب چشمی

  • اسید چرب : ACIDS FATTY

علائم: کم رنگ شدن پوست بدن – فرسایش باله ها – کاهش رشد – تحریک پذیری – کبد چرب + آسیب ماهیچه قلب

  • سلنیوم : SELENIUM

علائم: تحلیل عضلانی – افزایش حساسیت

  • کلسیم : CALCIUM

علائم: کاهش رشد

  • پروتئین : PROTEIN

علائم: کاهش رشد

  • بالا بودن کربو هیدرات قابل جذب :

علائم:رنگ پریده شدن کبد

  • اکسیده شدن چربی غذا

علائم: کم خونی + سروئیدی شدن کبد

 

نکاتی در مورد نگهداری صحیح خوراک ماهی در انبار

 

1- انبار غذا باید خشک باشد و به خوبی تهویه شود تا دمای درون کیسه های خوراک ماهی ثابت بماند. دمای بالاتر از 30 درجه سانتیگراد در انبار باعث خرابی خوراک ماهی خواهد شد.

2- کیسه های خوراک ماهی بایستی روی پالتهای چوبی یا پلاستیکی قرار داده شوند بطوریکه کیسه ها به تعداد 8 تا 10 کیسه روی هم چیده شده باشند.

3- کیسه ها نباید مستقیماً روی کف سیمانی انبار قرار داده شوند.

4- کیسه ها باید از دیواره های انبار حداقل 50 سانتیمتر فاصله داشته باشند.

5- کیسه های چیده شده بر روی پالتها در ردیفهای دوتایی باید حداقل به فاصله 1 متر از همدیگر قرار بگیرند بطوریکه به راحتی بتوان از آنها عبور کرد.

6- محیط انبار باید به دور از تابش خورشید باشد.

7- از نفوذ رطوبت به محیط انبار باید جلوگیری نمود.

8- از چیدن کیسه های ماهی در جوار مواد شیمیایی بودار باید خودداری نمود.

9- از نفوذ موش، پرندگان و سایر عوامل آلوده ساز به انبار باید جلوگیری نمود.

10- خوراک ماهی مورد نیاز باید به صورت ماهانه تهیه و مصرف شود و از زمان تولید حداکثر تا 3 ماه بیشتر نباید در انبار نگهداری نمود.

11- محیط انبار باید هر 6 ماه یکبار نظافت و ضد عفونی گردد.

مشخصات یک غذای نامناسب

  • کمبود پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری
  • کمبود اسیدهای چرب ضروری

3- بالابودن مواد قندی(بالاتر از 25%)

4- بالابودن رطوبت(بالاتر از 10%)

5- بالابودن درصد خاکه

6- بالابودن درصد فیبر(بالاتر از 5%)

7- عدم استحکام پلتها

8- بو و مزه بد و زننده

9- بالابودن پراکسید و ازت آزاد در حد استاندارد

10- کمبود ویتامین و مواد معدنی

11- کلوخه شدن، کپک زدگی

12- درشت بودن ذرات تشکیل دهنده غذا

13- گذشتن تاریخ مصرف

 

ثبت آمار و اطلاعات مزرعه

1- تعداد بچه ماهی خریداری شده

2- وزن اولیه بچه ماهیها

3- تاریخ رهاسازی در استخرها

4- تعداد ماهی در هر استخر

5- میزان تلفات روزانه

6- میزان دبی آب استخرها

7- دمای آب استخر(روزانه صبح و بعد از ظهر)

8- میزان غذای روزانه

9- وزن میانگین ماهیها(هر 15 روز)

10- PH آب

11- اکسیژن محلول آب

12- آمونیاک آب

13- تاریخ صید، وزن صید و میزان صید

14- ضریب تبدیل خوراک

تنظیم انرژی غذا

1- پروتئین بالا و انرژی بالا برای غذاهای استارتر خوب است و برای سایر غذاها گران است.

2- پروتئین کم و انرژی زیاد باعث چرب شدن گوشت ماهی می شود و بازار پسندی را کاهش می دهد.

3- پروتئین کم و انرژی کم برای جیره نگهداری خوب است.

4- پروتئین زیاد و انرژی کم جیره غذایی مقرون به صرفه نیست و موجب افزایش تولید آمونیاک و گران شدن غذا می شود.

5- یک نسبتی بین انرژی قابل هضم و پروتئین قابل هضم در آزاد ماهیان می باشد بطوریکه به ازای هر هزار کیلو کالری انرژی خوراک جیره باید 102- 92 گرم پروتئین قابل هضم داشته باشد.

  • به ازای هر 3638 کیلو کالری انرژی خوراک مناسب یک کیلو ماهی می توان تولید نمود.

 

محاسبه میزان خوراک مورد نیاز روزانه ماهی قزل آلا با استفاده از جدول غذایی

با توجه به آنکه میزان خوراک مورد نیاز ماهی قزل آلا نسبت مستقیم به درجه حرارت و اندازه ماهی دارد. در این خصوص جداول تغذیه خاصی تنظیم گردیده است که استفاده از آن به عنوان یک امر بدیهی شایان توجه است. بر اساس این جداول پیک مصرف میزان خوراک مورد نیاز ماهی قزل آلا در دمای 15 درجه سانتیگراد می باشد که خود نشان دهنده بهترین دمای مطلوب جهت پرورش ماهی قزل آلا می باشد و در دماهای بالاتر و پایین تر مقدار غذای روزانه کاهش می یابد.

فواید جداول غذایی

  • محاسبه دقیق میزان خوراک بر اساس دمای آب استخر و وزن میانگین ماهیها.
  • جلوگیری از اتلاف هزینه خوراک که بیشترین سهم را در پرورش ماهی دارد.

3- جلوگیری از آلوده شدن آب استخر بوسیله تعیین دقیق میزان خوراک مورد نیاز که سبب گشته غذای اضافی وارد استخر نگردد.

4- تعیین دقیق برنامه ریزی تولید با استفاده از جدول زمانی و محاسبه طول دوره پرورش در دماهای مختلف.

  • کمک به مدیریت مزرعه با استفاده از اینکه در طول یک دوره 10 روزه میزان رشد ماهی مشخص بوده که در صورت عدم تحقق امر فوق نشان از وجود مشکل یا ناهنجاری بوده که خود نیاز به بررسی وضع شرایط موجود دارد.

روش محاسبه غذای روزانه

جهت محاسبه غذای روزانه ماهی قزل آلا باید اطلاعات زیر موجود باشد:

1- دمای آب استخر

2- تعیین وزن میانگین ماهیها هر 10 روز یکبار

3- تعداد کل ماهیان استخر

4- دانستن ضریب تبدیل غذایی خوراک

5- استفاده از جداول محاسبه خوراک

 

آشنایی با اصول بهداشتی مزارع پرورش ماهی

به باور آبزی پروران عرضه ماهیان پرورشی روز به روز با تقاضای بیشتر مصرف کنندگان مواجه شده است . این امر طبیعی به نظر می رسد که مردم تولیدات بهداشتی با کیفیت استاندارد را می پسندند. از طرفی مدیریت صحیح بهداشتی مزارع پرورش ماهی رکن اصلی و اساسی تولید اقتصادی ماهی می باشد و این مهم بدست نخواهد آمد مگر آنکه ملاحظات بهداشتی و سیاست های پیشگیری با دقت تمام به اجرا در آید.

برای اعمال چنین مدیریتی شناخت دقیق وضعیت تشریحی و فیزیولوژی ماهی و ارتباط متقابل و ظریف آن با محیط یعنی آب و درک عمیق از چگونگی بروز بیماریها در مزرعه و همه گیر شدن آن برای مدیران مزارع پرورشی ماهی ضروری است و تنها به کمک این شناخت امکان اتخاذ سیاست های پیشگیری بر اساس ویژگیها و امکانات هر مزرعه فراهم می گردد.

به طور کلی برای ایجاد یک معضل یا مشکل بهداشتی در یک مزرعه پرورش که در نهایت منجر به بروز بیماری در آن مزرعه می شود سه عامل اصلی باید همزمان در مزرعه وجود داشته باشد و دست به دست هم بدهند . این سه عامل عبارتند از : عامل بیماریزا ، میزبان ، محیط و عوامل محیطی که از این سه عامل ، عامل محیط بیشترین نقش را دارد.

( عوامل محیطی )+ میزبان + عامل بیماریزا = بیماری

مهمترین عوامل محیطی که تغییرات آن می تواند سلامت ماهی را تهدید کند و شرایط را برای ایجاد بیماری مساعد نماید و بسیار مهم می باشد آب است که به عنوان محل زندگی ماهی ، محل اخذ غذا و محل دفع مدفوع برای ماهی محسوب می شود و تمام فعالیت های فیزیولوژیکی ماهی هم در آب انجام می گیرد . لذا بسیار حائز اهمیت میباشد و باید به آن توجه خاصی گردد. بنابراین هر گونه تغییری در کیفیت آب میتواند منجر به بروز استرس و مستعد کردن ماهی برای درگیر شدن با بیماری گردد.

از جمله فاکتورهای کیفی آب می توان PH ، قلیائیت ، آمونیاک، کدورت، شوری، دی اکسید کربن، فلزات سنگین ، سختی ، اکسیژن ، نیترات ، نیتریت ، درجه حرارت را نام برد . همانطور که در قسمت قبل توضیح داده شد راه های دیگر برای انتقال عوامل بیماریزا به داخل مزارع پرورش ماهی وجود دارد که در صورت عدم مدیریت بهداشتی نامناسب در مزارع می تواند بروز بیماری را جلو بیاندازد و همچنین تشدید کند. از جمله راه های انتقال عوامل بیماریزا می توان پرندگان ، تخم چشم زده ، ماهیان خریداری شده و مدفوع پرندگان ، خریداران ماهی ، بازدید کنندگان ، وسایل نقلیه که به دلایل مختلف به داخل مزرعه وارد می شوند . تجهیزات پرورشی و حتی توسط کارکنان و کارگران مزرعه را نام برد.

یک سری نکات و موارد بهداشتی وجود دارد که باید توسط صاحبان مزارع و کارگران رعایت شود.

1- توجه خاص به سیستم گردش آب در استخرها . یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از بروز بیماری در ماهیان یک مزرعه می باشد از طرف دیگر اگر مدیریت مناسب نباشد و به سیستم گردش آب توجه نشود خود می تواند باعث انتشار سریع بیماری از یک استخر به استخرهای دیگر گردد. ماهیان بزرگتر معمولاً حاملین سالم می باشند و بدون اینکه علائم و بیماری را نشان دهند مستمراً این عوامل را از خود دفع نموده و وارد آب می نمایند در صورتی که آب استخرهای ماهیان بزرگتر وارد استخر بچه ماهیها گردد بروز بیماری در جمعیت بچه ماهیان اجتناب ناپذیر میباشد.

2- تخمهای چشم زده می باید از مراکز تکثیر ماهی که عاری بودن آنها از عوامل بیماریزا مورد تأیید سازمان دامپزشکی و ادارات مربوطه قرار گرفته باشد خریداری گردد . تخمها می باید به محض ورود به وسیله مواد شیمیایی مناسب به دقت ضد عفونی گردند.

3- در صورتی که خرید ماهی مولد و یا ماهی زنده برای یک مزرعه غیر قابل اجتناب است . ارجح است که از مراکزی خریداری گردند که تخم های چشم زده خریداری شده اند . در هر صورت ماهیان خریداری شده می باید ابتدا در یک استخر قرنطینه که دارای ورودی و خروجی آب مستقل باشند به مدت 4-2 هفته نگهداری گردند . این استخرها باید دارای تجهیزات پرورشی جدا از استخرهای دیگر مزرعه باشند.

4- در زمان ورود خریداران ماهی ، بازدید کنندگان و حتی کارمندان یک مزرعه پرورش ماهی به مزرعه ارجح است که کفشها ، دستان و چکمه های آنان در محل ورود به مزرعه ضد عفونی گردد و همچنین با ایجاد حوضچه هایی در مبادی ورودی و خروجی هر مزرعه و قراردادن محلول های ضد عفونی کننده در آن مانند آب آهک و کلیه وسایل نقلیه در زمان ورود و خروج ضدعفونی گردند.

5- حتی الامکان هر استخر باید دارای تجهیزات پرورشی مانند تور و ساچوک مخصوص خود باشد هر روز ضدعفونی گردند و در صورت عدم امکان بهتر است کلیه وسایل و تجهیزات هر هفته یک بار ضد عفونی گردند.

6- استخرها همواره باید تمیز نگه داشته شوند و با توجه به کیفیت آب ورودی هر 2 هفته یک بار تمیز و ضد عفونی گردند.

7- ماهیان بسته به نوع و ضریب تبدیل باید در طول دوره پرورشی با توجه به نیاز و اختلاف وزن و سایز ماهیها رقم بند شوند و از نگهداری گروه های سنی مختلف با سایز های مختلف ماهی در یک استخر پرهیز کنند.

8- ماهیان مرده باید روزانه از استخر جمع آوری شوند و به طرز صحیح و بهداشتی ( کوره لاشه سوز ) معدوم گردند . همچنین تعداد تلفات روزانه شمارش شود چرا که تلفات بیش از حد و نامتعارف نشان از شرایط نامطلوب بهداشتی در مزرعه دارد.

  • پوشاندن استخرها به ویژه استخر بچه ماهی ها به وسیله تور یا سایبان جهت جلوگیری از صید آنها توسط پرندگان و همچنین آفتاب سوختگی احتمالی بچه ماهی ها. از طرفی با جلوگیری از ورود پرندگان به مزارع از انتقال بیماریهای انگلی و باکتریایی توسط مدفوع پرندگان نیز جلوگیری میشود.

رعایت نکات بهداشتی در ماهیان مولد

ماهیان مولد؛ سازنده نسل بعدی برای پرورش یا بازسازی ذخایر آبزیان می باشد ؛ بنابر این اگرمولدی از لحاظ بهداشتی سالم نباشند نسل به وجود آمده از آنها نیز دچار مشگل خواهد بود . از طرفی باتوجه به هزینه های گزافی که صرف مولد سازی می شود ؛ برای نگهداری از مولدین باید تدابیر لازم در نظر گرفته شود تا از هر گونه آسیب واسترس که در نهایت منجربه مرگ با ازدست رفتن آنها می شود؛ جلوگیری شود.

به همین منظور در کلیه پروژه های تکثیر و پرورش ماهی یا سایر آبزیان باید به بحث بهداشت مولدین توجه خاصی مبذول داشت .
بهداشت مولدین به دو بخش کلی تقسیم می شود ؛ پیشگیری و درمان . در بخش پیشگیری در مورد اموری بحث می شود که ممکن است باعث ایجاد شوک واسترس در ماهیا ن و یا ایجاد بیماری و در نهایت آسیب به آنها شود و در بحث درمان راههای جبران خسارت ناشی از استرس و بیماری بر روی ماهی و بهبود شرایط نا مناسب بررسی .اولین فرایندی که معمولا برای تکثیر ماهیان مولد طی می شود صید آنهاست .

بعضی از ماهیان مولد ازمحیط های طبیعی برای تکثیر صید می شوند مثل تاسماهیان ؛ آزاد ماهیان ؛کلمه وماهی سفید و گاهی نیز ازذخیره مولدین سالهای قبل در استخرهای نگهداری مولدین ؛صید می شوند مثل ماهی قزل آلای رنگین کمان وبیشتر گونه های کپور ماهیان پرورشی . در هنگام صید ماهیان مولد از محیط طبیعی ؛ مهمترین مسئله استفاده از وسیله صید مناسبی است که حداقل آسیب را به ماهیا ن مولد وارد کند به طور مثال در مورد ماهی آزاد دریای خزر درکشور ما معمولا از شیل یا کلهام که صدمه کمتری به ماهی می زند استفاده می شود ؛ در مورد تاسماهیان صید مولد به وسیله تور گوشگیر انجام می شود که ماهی در آن به شد ت تقلا می کند و به تخمک های آن اسیب وارد شده و باعث ایجاد استرس در ماهی می شود که در اینجا نیز بهتر است از تورهای با چشمه مناسب یا در صورت امکان از کلهام استفاده گردد

مرحله بعد از صید مولد ین چه از محیط طبیعی و چه از استخرهای پرورش ؛ انتقال آنها به محل تکثیر است که در اینجا دو حالت برای انتقا ل وجود دارد ؛ در مواقعی که فاصله زیادی بین استخر مولدین و محل تکثیر وجود ندارد ؛ متوان از کیف های مخصوص برزنتی (که حداقل آسیب را به ماهی می رساند) یا از وسایلی مثل تشت و چانهای برزنتی استفاده کرد .
در مکانهایی که امکانات خاصی وجود دارد می توان از راههای دیگری هم استفاده نمود به عنوان مثا ل در مرکز تکثیر آزاد ماهیان کلاردشت کانا لهای مخصوصی وجود دارد که ماهی بطور مستقیم به طرف محل تکثیر هدایت می شود . هنگامی که فاصله ها طولانی است باید ازتانکرهای مخصوص استفاده شود ؛ ساده ترین آنها چان های برزنتی می باشد که در پشت وانت نصب می شود که مجهز به کپسول اکسیژن می باشد . در اینجاه باید هوادهی به صورت کامل ودقیق صورت گیرد واز هر گونه ایجاد استرس به ماهی پیشگیری شود وبهتر است آب تا نکر از همان منبع آبی که مولد از ان صید می گردد پر شود تا از ایجاد شوک حرارتی به ماهی جلوگیری به عمل آید درغیر این صورت باید عملیات همدمای با دقت صورت گیرد گاهی اوقات برای انتقال مولدین در فواصل طولانی از مقدار کمی ماده بیهوشی درتا نکراستفاده می شود تا فعا لیت های متا بولیکی ماهی به حداقل کاهش یابد . یکی از آرام بخشهای متداول برای آرام کردن ماهیها ؛ دی کسید کربن است.

غلظت بالای این گاز می تواند برای ماهی ها زیان آوروحتی کشنده باشد ؛ با این حال غلظت کم آن اثر بیهوشی به همراه دارد .برای آرام کردن ماهی ها می توان آنها رابه مدت 5 دقیقه در معرض ppm 500 اسید کربنیک (دی اکسید کربن حل شده درآب ) یا ppm 650-بی کربنات سدیم قرار داد. غلظت اسیدکربنیک/ بیکربنات سدیم و مدت زمان استفاده از انها به گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد. به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنیبه گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد.
به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنیبه گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد. به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنی ؛ مواد بیهوشی شیمیایی باید با دقت زیاد مورد استفاده قرار گیرند. بعضی از این مواد برای انسان خطر ناک بوده وبه هنگام استفاده ازآنها ؛ دستورالعمل مصرف کننده باید به دقت رعایت شود. 150 پس از رسیدن ماهیان به مرکزتکثیر و قبل از رها سازی آنها در استخرهای نگهداری باید کار همدمایی به دقت صورت گیرد.

جدا سازی نر و ماده در هفته های آخر نزدیک به تولید مثل از اهمیت ویژه ای برخوردار است درغیراینصورت ممکن است مولدین به طور طبیعی دراستخرها تخمریزی نما یند وازطرف دیگر درهفته های آخر گاهی برخورد های فیزیکی شدید بین مولد ین نر درخصوص جنس ماده ؛ صورت می گیرد که ممکن است منجر به آسیب شدید وزخمی شدن بدن مولدین گردد . همچنین جداسازی مولدین نر وماده از ابتدا کمک می کند تا در هنگام کار؛ شناسایی مولد نر و ماده سر یعتر صورت گیرد و نیازی به آزمایش مجدد تعیین جنسیت نباشد.

قبل از عملیات تکثیر باید ماهی مولد توسط کارشناسان بهداشتی کنترل شود تا مشکلی از لحاظ بیماری و آلودگی به انگل وجود نداشته باشد . برای این کار بهتر است از آبشش ها ؛ باله ها و سطح پوست مولد ؛ لام مرطوب تهیه و هر گونه آلودگی انگلی زیر میکرسکوب بررسی شود

نکته مهم ؛بحث انتقال برخی از بیماریها از ماهی مولد به نسل بعدی یا اصطلا حا انتقال عمو دی بیماری است
انتقال عمودی بیماری بیماری ویروسی IPN یا نکروز عفونی لوزالمعده که عامل آن BIRNAVIRYS است و بیماری باکتریایی کلیه BKD که عامل آنSALMONINARUM RENIBACTERIUM است ؛ در ماهیان قزل آلاثابت شده است ودر مورد انتقال عمودی ویروس IHN وVHS بین دانشمندان اتفاق نظر وجود ندارد .بهر حال در مورد بیماریهای که انتقال عمودی دارند باید به شدت مراقب بود که مولدین به این بیماری ها آلودگی نداشته با شند به خصوص در مورد ماهیان مولدی که از جاهای دیگر خریداری یا آورده می شوند .

باید باید یک دوره قرنطینه رعایت شود . بهتراست مولدین قبل از تکثیر ضد عفونی شوند ؛ اینکار در مورد ماهیانی که تزریق هیپوفیز به آنها صورت می گیرد وبه ویژه قبل از تکثیر ؛ ضروری می باشد .
بدن ماهیان مولد قبل از تکثیر باید با حوله ای تمیزخشک شود تا آب سطح بدن ماهی به داخل تشت تکثیرنریزد ؛ اینکار از دو بعد دارای اهمیت است .

1) آبی که از بدن ماهی می چکد باعث تحریک تخمک واسپرم وکاهش در صد لقاح می شود .
2) ممکن است این آب دارای آلودگی باشد که بعدا با تخم ها وارد انکوباتورها شود . پس از تکثیر مولدین ؛ بدن آنها به مدت چند ثانیه داخل محلول آب نمک رقیق فرو برده می شود تا ضد عفونی گردد
که البته این عمل برای همه باکتری ها و انگل ها مو ثر نمی باشد . در ضمن پس از عملیات ؛جهت جلوگیری از عفونت های داخلی می توان از داروهای آنتی بیوتیک به روش تزریق مستقیم دارو به داخل بدن مولد یا به صورت خوراکی استفاده نمود که تمام این اعمال به منظور پیشگیری می باشد . تمام مراحل نقل و انتقال و دستکا ری مولدین به هنگام تکثیر باید به دقت و با ملایمت صورت گیرد تا حداقل استرس به ماهی وارد شود .
در هنگام تخمک کشی و اسپرم گیری باید توجه نمود که فشارزیادی به بدن ماهی مولد وارد نشود زیرا علاوه بر آسیب رسا ندن به تخمک ها واز بین بردن آنهاوموجب صدمه غیر قابل جبران به ماهی و گاهی مرگ آن می شود .
در زمان تزریق هیپوفیز یا تخمک کشی یا اسپرم گیری ویا هر گونه دستکاری مولد ین باید آنها را بیهوش نمود . در تاسماهیان بیهوشی به وسیله ضربه محکم چکش مخصوص به سر ماهی انجام مشود و پس ازتکثیر نیز ماهی می میرد . در سایر ماهیان بیهوشی به وسیله مواد بیهوش کننده مختلف مثل MS222 ؛ کینا لدین ؛ فنوکسی اتا نول ؛ بنزوکا ئین ؛کلروبوتا نول ؛هیدروکسی کینالدین ؛ متومودات ؛ متیل پنتینول ؛ آمیل الکل چهار ظرفیتی ؛ اورتان و غیره انجام می شود و از جمله بهترین مواد بیهوش کننده که به تازگی بسیار متداول شده عصاره گل میخک است که اثرات سمی مواد بیهوش کننده شیمیایی را ندارد و به علاوه نسبت به آنها ارزانتر می باشد . مواد شیمیایی بیهوش کننده علاوه بر اثرات سمی که ممکن است برای ما هیان و کارگران داشته باشد ؛می توان قدرت تحرک اسپرم و کیفیت تخم را کاهش دهد .علاوه بر این باید توجه داشت که قبل از مصرف هر گونه ماده بیهوشی باید آن را روی تعدادی ماهی آزمایش کرد چرا که اندازه ماهی ,PH؛ سختی و دمای آب بر روی کارآی موارد بیهوشی کننده موثر است . بیهوش نمودن ماهی علاوه بر آنکه عملیات تکثیر را برای کارگران تسهیل می کند ؛باعث می شود که استرس کمتری به ماهیان در هنگام دستکاری وارد شود . در مورد تزریق هیپوفیز جهت القای تخم دهی در کپور ماهیان و تاسماهیان باید میزان کمتر آن ممکن است باعث عدم تحریک کامل و مقدار زیاد آن در مواردی باعث عقیمی و یا حتی مرگ ماهی مولد شود .
ماهیان دهنده هیپوفیز باید بالغ و تخمریز ی نکرده باشند و ترجیحا از همان گونه ای باشند که قرار است تکثیر شود . زمان تزریق هم بسیار مهم است و اکر زودتر از موقع صورت گیرد ؛کیفیت تخم ها و قدرت بقای آنها کاهش می یابد .
بسیاری از این بیماریها علاوه بر ماهیان مولد؛ممکن است باعث آلودگی سایر گروه های ماهیان هم بشود و در ماقع خاص مولدین نیست ؛مثل بسیاری از بیماریها ی انگلی ؛ویروسی ؛باکتریای و محیطی که اقدامات مشترک پیشگیری و درمان برای آن ها باید صورت پزیرد . خطر ناکترین بیماری انگلی که ممکن است مولدین را گرفتار کند ؛بیماری لکه سفید است که برای درمان از حمام یک ساعته فرمالین 37درصد در دو مرحله با فاصله زمانی 4روز استفاده می شود .
از جمله بیماری هایی که مخصوص مولدین است بیماری ویروسی UDN است که نکروز قرحه ای آزاد ماهیان وحشی مولد می باشد . همچنین انگل مرجانی پلی پودیوم ؛خاص تخمدان مولد ین تاسماهیان است که باغث گریسی شدن تخمک ها و از بین رفتن آنها می شود . از دیکر مباحثی که در خصوص بهداشت ماهیان مولد مهم است بحث تغذیه مولدین می باشد . غذا مهمترین عامل موثر بر روی کیفیت اسپرم و تخمک ماهیان م باشد . کیفیت و کمیت غذای ماهیان مولد تاثیر زیادی روی هماوری ؛رسیدگی جنسی ؛اندازه؛کیفیت تخم و اسپرم آن ها دارد و در جیره غذایی مولدین باید به وجود اسید های آمینه ضروری ؛ اسید های چرب غیر اشباع ؛ویتامین هایE  وC ؛ کارو تنوئید هایی مثل آستا زانتین و نیز فسفولیپیدهاتوجه نمود .
دریک آزمایش روی جیره غذایی مولدین قزل آلای رنگین کمان مشخص شد که اضافه کردن اسید لینولئیک به جیره هایی که اسید های چرب ضروری آن ها کم بود باعث افزایش درصد لقاح ؛ درصد تخم های چشم زده و میزان کل تخمه گشایی می شود .
دراین رابطه اهمیت اسید لینولئیک بیشنر از اسید لینولنیک است . باید توجه نمود که اگرماهیان مولد در استخر ها با غذای دستی تغذیه شوند ؛میزان غذا دهی از 1تا 2ماه قبل از تخمریزی کاهش داده شود و قبل از رسیدن به مرحله تخمریزی یا تخمکشی تغذیه دستی کاملا قطع گردد . در مورد ماهیانی که از غذای طبیعی استخرها استفاده می کنند نیز باید از با رور سازی استخر ها چند هفته قبل از شروع تکثیر خودداری نمود تا میزان غذای طبیعی در استخر کاهش یابد ؛از جمله ترکیباتی که در جیره های غذا یی به مقدار نسبتا زیادی اسستفاده می شود چربیها و هیدرات های کربن هستند که از اجزای اصلی رژیم غذایی ماهیان پرواری می باشند .
در تغذیه مولدین باید توجه نمود که استفاده بیش از حد از این دو می تواند باعث کاهش کیفیت تخمک و اسپرم شود و دور بافت تخمدان و بیضه رالایه ضخیمی از چربی بچوشاند . تراکم نگهداری ماهیان مولد از دیگر مباحث مهم در بهداشت مولدین می باشد . تراکم علاوه بر آنکه باعث تحمیل استرس به ماهیان می شود می تواند سبب انتقال سریعتر بیماری بین آنها شود و دسترسی ماهیان را به مواد غذایی مورد نیاز کاهش دهد . همچنین تراکم می تواند باعث تجمع مواد زائد دفعی و کاهش دسترسی ماهی به اکسیژن شود . عوامل فیزیکوشیمیایی آب استخر نگهداری مولدین نیز از جمله مسائلی است که در مبحث بهداشتی مولدین باید بررسی شود .
نوسان شدید درجه حرارت آب می تواند باعث وارد شدن استرس به ماهی مولد و خراب شدن تخمک یا اسپرم آن شود و یا در مواقعی باعث تخمریزی زود رس یا دیررس ماهی شود . برای رسیدگی جنسی مولدین کپور ماهی دمای بالای 17درجه سانتی گراد به خصوص 21 تا 25 درجه سانتی گراد توصیه می شود و برای مولدین قزل آلا ی رنگین کمان نیز دمای 5/13تا 5/15 درجه سانتی گراد ضروری است . سرعت مجاز آب در کانال های مستطیلی نگهداری مولدین 5/2تا 6/1سانتی متر در ثانیه می باشد . سرعت کمتر ؛ سبب تجمع مواد زاید و سرعت بیشتر باعث افزایش متابولیسم و مصرف انرژی بیشتر در ماهی میشود .میزان تعویض آب در حوضچه های نگهداری مولدین قزل الا 16تا 20بار در روز می باشد .

 

 

 

 

نحوه تشخیص بیماری در ماهی

     برای تشخیص صحیح بیماری باید بر اساس مشاهدات کارکنان مزرعه پرورش ماهی و قبل از کالبدگشائی و بررسی ‌های بعد از مرگ ، تاریخچه مناسب و کاملی از وضعیت ماهی تهیه شود .

تاریخچه

تعداد و وزن ماهی‌ها

ـ آیا سرعت رشد ماهی کم است یا زیاد ؟

ـ  آخرین باری که ماهی‌ها وزن شده بودند چه موقع بود ؟

ماهی مریض یا در حال مرگ

ـ آیا دیده شده و برای چه مدت

تعداد تلفات

ـ در حال ازدیاد است یا کاهش و چند بار در روز جمع آوری می‌شوند؟

رفتار ماهی

ـ آیا شنا ، پراکنش ، و رفتار ماهی طیعی است

آب

ـ‌پارامترهای دما ، اکسیژن ، شوری وph  را در ماه گذشته بررسی کنید

وضعیت هوا

ـ سیلاب ، برف ، طوفان و …

دست‌کاری‌ ماهیها

ـ زمان رقم بندی ویا استفاده از مواد ضدعفونی کننده

غذادهی

ـ نوع و تاریخ تولید غذا   ـ اندازه پلت و زمان تغییر اندازه پلت

ـ زمان‌های غذادهی        ـ ضریب تبدیل غذائی چقدر است ؟

بیماری‌هائی که دیده شده

ـ تاریخچه

محل تهیه ماهی‌ها

ـ‌از کدام مزرعه تهیه شده است ؟

 

بعد از تهیه تاریخچه باید با یک نگاه کلی تمام ماهیان بویژه ماهیان مرده در سطح آب و در کف استخر را تحت نظر گرفته شوند ، جابجا شدن ماهی‌ها در استخر را باید مورد ملاحظه قرار داد ، پیدایش ماهیهائی به صورت تک تک نشانه یک حالت غیر عادی می‌باشد و اگر بالا آمدن و یا پائین رفتن ماهی در استخر به سختی صورت گیرد ممکن است نشانه یک بیماری باشد .

در حالت معمولی هنگامی‌که فردی نزدیک استخر پرورش ماهی می ‌شود ، ماهیان موجود در آن به پیشواز آن فرد می ‌آیند . حال اگر ماهیها از نزدیک شدن فرد به استخر وحشت‌زده شوند و فرار کنند احتمال دارد که ماهیها در دوره کمون یک بیماری باشند ویا اینکه بیش از حد تغذیه کرده باشند ویا اکسیژن محلول کم باشد .

در صورت کمبود اکسیژن ماهیها دراطراف مدخل آب به استخر جمع شده ، به سطح آب بالا آمده و روی پهلو افتاده و از هوا تنفس می‌کنند .

شنای غیر عادی ماهی حول محور فرضی ( طولی یا عرضی ) ، flashing  و مالیدن بدن به دیواره می‌تواند نشانه بروز بیماری باشد.

در صورت وجود انگلهای خارجی به میزان زیاد و تحریک بدن ماهی توسط آنها و یا برهم خوردن تعادل شرایط محیطی حالت پرش با شدت زیاد مشاهده می ‌شود .

بطور معمول ماهیان بیمار تیره‌تر از حالت معمول به نظر می ‌رسند و ممکن است در مناطقی از استخر که جریان آب کند می ‌باشد تجمع یابند .

 

 

 

 

مشاهده ماهیها در محل

آیا ماهیها خوب رشد کرده اند یا لاغرند

ـ آیا در اندازه‌های مختلفی هستند ؟

ـ به اختلات متابولیکی ازقبیل بیماری و تغذیه غلط توجه کنید

تغییر رنگ ویا شکل

 

پخش شدن ماهیها در لایه‌های آب

ـ ماهیها باید در ستون آب منتشر باشند .

ـ استرس‌ها باعث انتشار غیر طبیعی ماهی می‌شود .

ـ احتمال دارد ماهی از نقاط خاصی مانند سایه استفاده بیشتر کنند .

ـ با کمبود اکسیژن ماهی در اطراف ورودی تجمع می ‌یابند .

تغییرات پوست یا سطح بدن

ـ خراش  و زخم ، رشته رشته شدن و یا خوردگی باله‌ها

ـ آلودگی قارچی و یا انگلهای مشخص

حرکت ناگهانی و سریع غذا خوردن

ـ مدتی را صرف نگاه کردن به ماهیها کنید تا به این موضوع     پی ‌ببرید .

ـ آیا همه ماهیها با اشتها غذا می خورند ؟

ـ آیا بیرون دادن غذا از دهان دیده می‌شود ؟

ـ آیا پخش غذا بطور صحیح صورت می ‌کیرد ؟

ـ ماهیانی که در حال بلوغ جنسی هستند تمایل کمتری به غذا دارند

برای بررسی انفرادی ماهی و قبل از کالبد گشائی ، حجم شکم ، رنگ پوست  ، مقدار لایه موکوسی و وجود یا عدم وجود ضایعات پوستی و سایر علائم غیر طبیعی را بررسی  می ‌کنیم

حالت چشمها بخصوص باید از نظر بیرون زدگی یا وجود لکه بر روی قرنیه و شفاف یا کدر بودن عدسی مورد بررسی قرار گیرد . خونریزی در اتاقک قدامی  چشم نشانگر یک مشکل عمومی و فراگیر در سطح بدن بوده و یا بعد از وارد شدن ضربه به بدن رخ می‌دهد . بیرون زدگی دو طرفه کره چشم در حالت وقوع تعداد زیادی از بیماریهای عفونی یا شرایط ایجاد کننده ناتوانی در بدن ماهی رخ می ‌دهد و بیرون زدگی یک طرفه کره چشم می ‌تواند ضایعه موضعی در بدن ماهی می ‌باشد .  از عکس‌العمل چشمی می ‌توان ماهیان بیمار را بویژه هنگامی‌که آثار بیماری ظاهر نشده باشد ، از ماهیان بیمار تشخیص داد . اگر ماهی را حول محور افقی به نحوی نگه داریم که ناحیه پشتی آن در بالا قرار گیرد سپس آن را حول محور طولی به راست یا چپ بچرخانیم ، ماهی سالم کره چشم را در وضعیت طبیعی عمودی قرار می ‌گیرد .

حالت باله‌های شنا و بخصوص باله دمی از نظر کامل یا ناقض بودن و ریش ریش شدن و همچنین وضعیت و رنگ آبششها مورد مطالعه قرار گیرد ، سرپوش آبششی ممکن است جمع شده و از طول آن کاسته شده باشد .

رنگ آبششها در حالت معمولی قرمز تند می ‌باشد ولی ممکن است به رنگ آبی، گلی کم‌رنگ و حتی سفید در یک حالت کم‌خونی دیده شود . وجود انگلهای ماکروسکوپی از قبیل زالو و همچنین دانه‌های ارزنی سفید یا سیاه و کرکهای متشکل از رشته‌های قارچی بر روی پوست و آبشش و هرگونه ضایعه باید مورد توجه قرار گیرد . خونریزی‌های کانونی ( نقطه‌ای ) در آبششها ممکن است نشان‌دهنده آثار ناشی از تخریب و صدمات انگلی و یا عفونت خونی باشد  ظاهر برآمده همراه با ترشحات مخاطی ممکن است ، بیماری در اثر عوامل محیطی باشد .

به منظور دیدن تک‌یاخته‌ها و رشته‌های قارچی می ‌توان لام مرطوب تهیه کرد ، این کار را  می ‌توان در مورد پوست و آبشش انجام داد .

 

 

آزمایشاتی که روی ماهی مرده و قبل از کالبد گشائی صورت می ‌گیرد

شکل بدن

ـ آیا در ستون فقرات تغییر شکل و خمیدگی دیده می ‌شود ؟ در فکها چطور ؟

ـ اتساع شکم  و یا بزرگ بودن سر نسبت به بدن ؟

باله‌ها

آیا خوردگی باله و خراش در بدن وجود دارد ؟

آبشش‌ها

ـ باید به رنگ قرمز تیره باشد

ـ وجود قارچ یا موکوس ضخیم احتمالاً نشانه وجود کیفیت بد آب است .

ـ خونریزی آبشش ممکن است بدلیل سپتی ‌سمی یا ضربات مکانیکی باشد .

پوست

ـ به هرگونه زخم یا کنده شدن فلس توجه کنید

ـ تیرگی رنگ پوست ، ممکن است یک واکنش عمومی به استرس ، بیماری یا کور باشد .

 

کالبدگشائی :

برای تشریح کردن ماهی باید از مخرج در امتداد خط میانی شکم تا آبشش‌ها برش داد سپس سرپوش آبششی را تا آنجائی که امکان دارد به طور کامل بر روی پهلوی چپ بریده و سرانجام برش را در امتداد خط جانبی  و دیواره خلفی محوطه شکمی به سمت مخرج ادامه داد و دیواره سمت چپ حفره شکمی را کاملاً از هر طرف آزاد شده است بر داشت تا بدین ترتیب اندامهای مختلف موجود در حفره یاد شده آشکار شوند و حالت آنها مورد بررسی قرار گیرد . وجود هرگونه مایع و رنگ آن ، همچنین وجود انگلهای مختلف در محوطه شکمی و حالت و رنگ قلب ، کبد و کلیه‌ها و سر انجام وجود هرنوع تورم و ضایعات غیرعادی مانند خونریزی باید مورد توجه قرار گیرد .

لوله گوارش را از ابتدا و انتها قطع کرده و از بدن خارج نموده و در یک ظرف آن را باز کرده و نمونه‌های لازم را از آن می ‌گیریم

وقتی صفرا متورم و تیره رنگ می ‌شود نشانه این است که ما مشکل تغذیه‌ای داریم و باید ببینیم که مشکل از کجاست .

خونریزی در کبد نیز به دو علت شایع مسمومیت غذائی و عوامل میکروبی بیشتر روی می ‌دهد . البته مسمومیت غذائی دو نشانه بارز دیگر شامل وجود محتویات خونی در روده و وجود مایع زرد خونی در محوطه شکمی می ‌باشد .

کبد سالم دارای قوام کافی ، رنگ تیره و براق و لبه‌های تیز می ‌باشد .

وجود غذا در معده ماهی بیمار نشان‌دهنده یک مشکل حاد است که اگر مواد غذائی هضم شده فقط در نواحی انتهائی روده باشد از حاد بودن مسئله تا حدودی کاسته می ‌شود .

ph  معده یک ماهی سالم اسیدی می‌باشد و در بیماریهای ویروسی معده پرخون می ‌شود و وجود سنگریزه در معده نشانه وجود بدی تغذیه و کمبود میکروالمانها می‌باشد .

تجمع مواد مخاطی سفید مایل به زرد در دستگاه گوارش را می ‌توان در بی اشتهائی طولانی مدت‌تر مشاهده نمود .اغلب پرخونی مشخص در بخش انتهائی دستگاه گواش بعد از مرگ دیده می ‌شود و حالت طبیعی دارد .

 

چگونه ماهیان بیمار را به آزمایشگاه های تشخیص ارسال کنیم؟

یک کارشناس یا پرورش دهنده ماهی در هنگام بروز بیماری در یک مجموعه پرورش ماهی باید بتواند نسبت به ارسال صحیح نمونه به آزمایشگاه های تشخیص بیماری موجود در استان خود اقدام نماید. عدم آگاهی و دقت در انجام این کار می تواند نتایج نامناسبی در بر داشته باشد.

به دلیل اینکه ماهی ها جاندارانی خونسرد هستند لذا پس از مرگ دمای بدن آنها و خصوصیات شمیایی آنها نظیر ph دچار تغییر می گردد و موجب نامساعد شدن شرایط برای رشد و تکثیر عوامل پاتوژن شده، در نهایت موجب ازبین رفتن این عوامل می گردند. درنتیجه کار تشخیص بیماری با مشکل روبه رو خواهد شد. به همین دلیل توصیه می شود که در صورت امکان ماهیان زنده بیمار را به آزمایشگاه های تشخیص ارسال کنند.

برای ارسال ماهی بیمار زنده به این صورت عمل می کنیم که ابتدا جعبه ای با دیواره محکم و عایق انتخاب کرده و در داخل آن چند ظرف و یا کیسه های پلاستیکی غیرقابل نفوذ محتوی یخ قرار می دهیم.

ماهیان مورد نظر را در کیسه های پلاستیکی ای که 3/1 حجم آن با آب پرشده قرار داده ( آب بدون کلر ) سپس کیسه را با اکسیژن تحت فشار پر می کنیم و دهانه آن را محکم می بندیم به طوری که مانع از خروج اکسیژن گردد. برای اطمینان بیشتر می توانیم قسمت انتهای دهانه را با شعله بسوزانیم. اگر به اکسیژن تحت فشار دسترسی نداشتیم میتوانیم با هوای بازدم کیسه را پر کنیم. سپس این کیسه ها را در میان کیسه ها یا ظرف های حاوی یخ قرار می دهیم و به همراه کاغذی که روی آن مشخصات ماهی بیمار نوشته شده است به آزمایشگاه های تشخیص ارسال می نماییم.در صورتی که مجبور به ارسال ماهیان مرده هستید آن ها را در ظروف پلاستیکی و یا فویل در میان کیسه های محتوی یخ موجود در جعبه عایق قرار دهید و در کوتاه ترین زمان ممکن به آزمایشگاه های تشخیص برسانید.گاهی در موارد ضروری برای بررسی بیماری های ویروسی،باکتریایی و قارچی می توانیم ماهیان کوچک یا قسمتی از بدن یک ماهی را سریعا منجمد کرده، در میان فویل قرار داده و به آزمایشگاه بفرستیم.در این روش با توجه به تغییراتی که انجماد در سلول ها ایجاد می کند، نمونه مورد نظر برای بررسی های پاتولوژیک مناسب نیست اما انجماد موجب نگهداری عوامل پاتوژن می گردد.برای بررسی های پاتولوژیک بهتر است که نمونه ها را پس از فیکس کردن در فرمالین 10 درصد به آزمایشگاه ارسال نماییم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیماریهای شایع در ماهی قزل آلا

بیماری یک پدیده غیر عادی است که بوسیله اثرات سوء پاره ای از موجودات زنده و غیر زندهدر آبزیان خارج از شرایط متعارف به وجود می آید .

  1. در بیماریهای آبزیان 3 عامل میزبان ، محیط زیست و عامل بیماریزا موثر است .
  2. در ph پائین ماهی غذای موجود را از راه آبششها دفع می کند .
  3. فلزات سنگین ترشحات موکوسی پوست را افزایش داده و باعث انعقاد پروتئینها میشود .
  4. حالت flushing در ماهی در اثر تک یاخته ها ، بیماریهای باکتریائی ، پارازیتهای کرمی و بیماریهای ویروسی به وجود می آید .
  5. شنای عمودی در ماهی در اثر آفلاتوکسین ، عوامل مسموم کننده شیمیائی ، بوتولیسم و بیماریهای باکتریائی و ویروسی به وجود می آید .
  6. تجمع ماهی در کف استخر بیشتر در بعلت مشکل آب ، انگلهای تک یاخته و پر یاخته می باشد .

بروز انواع بیماریها در ماهی قزل آلا به عوامل ذیل بستگی دارد:

1- شرایط نامناسب محیطی
2- بیماری های تغذیه ای و اختلالات رشد
3- بیماری های قارچی
4- بیماری های انگلی
5- بیماری های ویروسی
6- بیماری های باکتریایی(میکروبی)

شرایط نامناسب محیطی

  • مسمومیت با دی ‌اکسید کربن:

 

افزایش خیلی زیاد دی ‌اکسید کربن و کاهش میزان کربنات‌ها و و بی ‌کربنات‌ها سبب ایجاد مسمومیت با نشانه‌های ذیل می ‌شود :

    v       بی اشتهائی

    v       افزایش میزان دی ‌اکسید کربن به بیش از  ppm  60

    v       اکسیژن محلول کمتر از ppm  6 ، بیشتر ماهیان به بیش از ppm  6 اکسیژن نیاز دارند .

    v       معمولاً ماهی به صورت بی ‌حرکت به یک پهلو شناور می ‌ماند .

    v       ماهی به آرامی و کندتر از حالت طبیعی حرکت می کند .

    v       ph آب بسوی اسیدی پیش می ‌رود .

    v       تنفس ماهی به کندی صورت می ‌گیرد .

    v       ماهی در کف حوضچه یا استخر در وضعیت مستقیم باقی می ‌ماند .

 

  • کمبود اکسیژن :

 

کاهش اکسیژن محلول ، عامل بروز این عارضه است که با درجه حرارت و تراکم مرتبط است و می ‌توان با افزایش میزان هوادهی ، کاهش میزان تراکم و در صورت امکان کاهش درجه حرارت این مشکل را رفع کرد و این کاهش اکسیژن دارای نشانه‌های ذیل است :

    v       ماهی در سطح آب می ماند و تنفس می ‌کند

    v       اکسیژن محلول کمتر از ppm  6 ، بیشتر ماهیان به بیش از ppm  6 اکسیژن نیاز دارند .

    v       ماهی برای مدت زیادی در سطح آب باقی می ‌ماند .

    v       ماهی سریع‌تر از حالت عادی تنفس می ‌کند .

 

  • مسمومیت‌های غیر اختصاصی :

 

هر عامل محیطی غیر عادی ممکن است سبب بروز مسمومیت شود و لازم است تمام پارامترهای آب کنترل شوند و در صورت بروز تنها راه درمان اصلاح کیفیت آب می‌باشد .

    v       ماهی حرکت مختصری انجام می ‌دهد و سپس متوقف می شود و تعادل ندارد .

    v       مقادیر بالای ppm  02/0 آمونیاک و ppm  15/0 مس ، ppm  2 نیتریت و     ppm  50 نیترات سبب ایجاد مسمومیت  می‌شود .

    v       ماهی در سطح آب باقی می ‌ماند و هوا را می ‌بلعد .

    v       ماهی‌ها به صورت گروهی در وروی جمع می ‌شوند .

    v       انحنای قدامی ـ خلفی ( کیفوزیس ) در ستون مهره ایجاد می ‌شود .

 

  • ضربه :

 

استرس حمل و نقل ، دستکاری ، برخورد ماهی در استخر یا مخزن به اشیاء ، تهاجم سایر ماهیان  و … سبب بروز ضربه به ماهی می ‌شوند که دارای چندین نشانه مشترک هستند .

    v       ماهی بی ‌اشتها ست و تمایلی به غذا ندارد .

    v       بافتهای بینابینی باله‌ها از بین می‌رود و حالت خوردگی پیدا می‌کند .

    v       تعداد سلول‌های قرمز خون از حالت عادی ( 9- 7 گرم در دسی لیتر ) بیشتر می ‌شود .

    v       باله‌ها از ماده خاکستری تیره‌ای پوشیده می ‌شوند .

    v       قرینه چشم نیز تیره رنگ و مات می شود .

    v       آثار مختلف خونریزی در پوست و در چشم دیده می‌شود .

    v       ماهی خود را پشت موانع داخل آب پنهان می‌کند .

    v       ماهی کندتر ازحالت عادی در آب حرکت می‌کند و سعی می ‌کند در کف مخزن باقی بماند .

    v       فلس‌های قسمت‌های مختلف بدن می ‌ریزد و در قسمتهای مختلف بدن خونریزی‌های نقطه‌ای زیر جلدی دیده می ‌شود .

    v       افزایش سلول‌های سفید خون ( لکوسیتوزیس ) در آزمایش‌های هماتولوژی تائید می ‌شود .

  • حباب گازی     (G.B.D)

نشانه ایجاد این بیماری به وجود آمدن حباب گازی در اطراف چشم ها ،زیر باله های شنا، زیر فک و سایر قسمت های نرم در بچه ماهیان دارای کیسه زرده و بچه ماهیان که به شنای فعال رسیده  می گردد .این حباب ها به راحتی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند  و اگر با دست بروی پوست ماهی بکشید ،پوست ماهی خش خش صدا می دهد. کاهش ناگهانی دما و قرار دادن انبوهی از کیاهان آبزی در برابر نور خورشید باعث کاهش فشار هوا در آب می شود که منجر به بروز این بیماری می شود.

  • بیماری آفتاب سوختگی  :

 این بیماری در اثر شفافیت بیش از حد آب استخر پرورشی  و یا در زمان کرش پلنگتونی حاصل میشود که در ماهیان سردآبی شایع است به علت استفاده از غذایی دستی و بتنی بودن استخر، آبزی نباید در معرض مستقیم نور خورشید قرار یگیرد این بیماری در زمستان به علت تابش شفاف نور خورشید شایع تر است .

  • درمان آن به وسیله استفاده از داروهای خوراکی ( اکسی تتراسایلکین ها ) صورت می گیرد .

 

بیماری های تغذیه ای و اختلالات رشد:

  • دژنرسانس چربی کبد :

 بالا بودن میزان کربوهیدرات‌ها یا چربی جیره غذائی بخصوص در فصل سرد و در نتیجه عدم تعادل جیره عامل اصلی بروز این عارضه است همچنین کمبود رتینول ، کولین و بیوتین جیره ممکن است به این عارضه منتهی شود . با اصلاح جیره غذائی و افزودن ویتامین E  می ‌توان این بیماری را درمان کرد .

نشانه‌های این بیماری شامل :

    v       تیرگی رنگ ، اگزوفتالمی یک و دو طرفه و ادم سراسری در بدن

    v       ماهی به طور دائم در سطح آب باقی می‌ماند .

    v       کبد حالت تورم داشته و رنگ پریدگی آن مشهود است .

    v       رنگ آبششها  از قرمز پررنگ به کم‌رنگ تبدیل می ‌شود .

  • هپاتوم یا تومور کبد :

 وجود تومورهای بزرگ در کبد ، بویژه در کبد قزل‌آلای رنگین کمان معمولاً مشخص کننده مسمومیت با آفلاتوکسین است .چند ماه پس از اینکه ماهی قزل‌آلا با حتی مقدار بسیار کمی از دانه‌های روغنی کپک زده تغذیه شوند ، تومورهای کبد ظاهر می ‌شود . این تومورها سپس به سرعت در تمام بدن گسترش یافته و باعث تلفات سنگین می ‌شوند . در ضمن پنبه دانه نیز ممکن است به‌طور مستقیم به علت وجود رنگدانه‌های سمی سبب ایجاد بیماری و بی ‌اشتهائی و رسوب چربی در کبد و کلیه ماهیان شود .

نشانه‌های این بیماری :

    v       تورم شکم

    v       کم خونی ناشی از کاهش تعداد سلولهای قرمز خون یا مقدار هموگلوبین آنها یا هردو عامل آبن بیماری می باشد.

    v       مقادیر پروتئین‌های خون کمتر از حالت عادی می باشد.

    v       کبد کمی حالت خونریزی نشان میدهد.

  • کمبود کولین :

    v       ماهی مبتلا رشد کمی دارد یا اصلا رشد نمی ‌کند و مانند ماهیان مبتلا به انگل تمایلی به غذا ندارد

    v       در کلیه ها خونریزی دیده می شود .

    v       کبد به رنگ سفید و یا زرد کم‌رنگ دیده می شود .

    v       ضریب تبدیل غذائی از حالت معمولی بالاتر است .

اگر گله در مدت زمان زیادی در معرض این کمبود باشد ، محصول خوبی عاید نمی‌شود ، به محض ظهور نشانه‌ها یا به عنوان پیشگیری ، همواره باید میزان مناسب این ماده به جیره اضافه شود .

  • بیماری اتوردیسمان (کمبود ویتامین تیامین ) :

همانطور که می دانید ویتامین تیامین یکی از ویتامین های ضروری برای آبزیان است و کمبود این ویتامین باعث بروز مشکلاتی در آبزیان می شود که علائم آن شامل عدم تعادل در حرکت و سرانجام بدون حرکت ماندن ماهی بروی بستر استخر،خونریزی در اطراف چشم که منجر به کوری آبزی می شود .

  • درمان این بیماری بوسیله افزودن  ویتامین B1 به جیره غذایی آبزیان و اعمال آن در جیره نویسی است .
  • بیماری نرمی استخوان :

می دانیم که یکی از عوامل عمده نرمی استخوان در هر موجودی کمبود کلسیم می باشد، بیماری نرمی استخوان در آبزیان نیز در اثر کمبود کلسیم و یا رعایت نکردن میزان کلسیم  نسبت به فسفر در جیره نویسی حاصل می شود .

  • درمان این بیماری با اضافه نمودن مقداری تریپتوفان به جیره غذایی آبزیان و رعایت میزان 5/1 درصد کلسیم نسبت به یک درصد  فسفر در جیره غذایی حاصل می شود .
  • بیماری لیپوئیدوز  :

 این بیماری دارای علائم خارجی و داخلی می باشد ، که علائم خارجی آن عبارتند است : تیرگی پوست ، اگزوفتالمی ، حرکت ناهماهنگ شنا ، کم خونی پیشرفته ، آبکی شدن مدفوع آبزی  و رنگ پریدگی آبشش ها . علائم داخلی کبد : زیاد شدن چربی های شکمی و  سستی قوام کبد  حاصل می شود .

  • درمان بیماری لیپوئیدوز  بوسیله افزایش متابولیسم آبزی تا حدودی قابل درمان است که این امر با افزایش دمای آب که به افزایش تغذیه آبزی کمک می کند حاصل می شود . 
  • بیماری  بوتولیسم  (BOTULISM) :

 علائم این بیماری آبزی به سرعت اشتهای خود را از دست داده و عصبی شده ، قبل از مرگ به کف استخر فرو رفته   و مدتی به عنوان ماهی مرده در آنجا باقی می ماند و به یکباره (سریع) به سطح آب می آید و مجددا به کف سقوط می کند ، این عمل را چندین ساعت تکرار می کند و سپس آبزی می میرد .

تذکر : این بیماری در بین بسیاری از موجودات از جمله انسان و ماهی مشترک است  که باعث مرگ انسان می شود .

 

نکته مهم : در قزل آلا کمبود لیزین و اسید لینولئیک باعث پوسیدگی باله ، کمبود متیونین و روی باعث کاتاراکت ( کوری ) و کمبود تریپتوفان و ویتامین C باعث انحراف ستون فقرات و کمبود اسید پانتوتنیک باعث هیپرپلازی آبششها و وجود سم آفلاتوکسین سبب هپاتوم کبد می شود .

بیماری های قارچی  ( fungal diseases

  • بیماری ساپرولینوز ( سفیدک ) :

علائم این بیماری لکه های خاکستری  -  سفید  متمرکز بروی پوست ایجاد می شود  که زیر آب به صورت پنبه ای – پشمی دیده می شود و پس از مدتی به رنگ خاکستری تیره یا قهوه ای که در اثر (لجن و یا گل ) است ایجاد می شود .

  • درمان بیماری سفیدک بوسیله استفاده از ضدعفونی کننده های خارجی مانند (نمک ، فرمالین، مالاشیت گرین ، کلرآمین تی ، ویروسکیلر و هایپروکسی و یدوفور......) حاصل می شود  که دوز آنها بر اساس تجویز ، که بروی دارو درج گردیده  می باشد .
  • بیماری قارچی برانکیومایکوزیس ( نکروز آبششی ) : بیشتر در کپور ماهیان بخصوص در فصول گرم ، قارچ اجباری ، B.demigranus در آبشش و B.sanguini بیشتر در رگها قرار می گیرند .
  • قارچ فوزاریوم : در میگوها ، ماهیان جوان بالغ ، و قارچ لاژیندیوم در دوران لاروی ایجاد تلفات می کند .

 

بیماری های انگلی (parasitic diseases)

  • بیماری کاستیا ( اکتیوبودو )chtyobod) Costia OR I)

 انگل کاستیا از انواع تک یاخته ای و از نوع تاژکداران است ،این انگل پوست و آبشش ماهی را درگیر می کند ،این انگل نه زنده زاست و نه تخم گذار بلکه به شیوه تقسیم دوتایی تکثیر می شود. شباهت زیادی بین انگل کاستیا و کیلودنلا وجود دارد که تشخیص آن در برخی موارد بسیار سخت و نیازمند تجربه است .علائم بیماری  عبارتند از خراشیدن و کوبیدن پوست به دیواره استخر،به وجود آمدن نقاط قرمز و خونی رنگ بروی پوست ، بی حرکت ماندن و یا گوشه گیر شدن ماهی ، ترشح موکوس روی سطح بدن آبزی به منظور محافظت بیشتر ، به وجود آمدن لکه های سفید بروی بدن ماهی یا همان white pache)) ، کم اشتهایی ، لاغر شدن و در نهایت مرگ آبزی.

             درمان این بیماری بوسیله

  • افزایش دمای آب تا 3 درجه سانتی گراد
  • استفاده کردن از ضدعفونی کننده های جلدی مانند:
  • فرمالین
  • کلرآمین تی
  • مالاشیت گرین
  • حمام نمک
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل اکتیوفیتو بوس مولتی فیلیس :

علائم این بیماری بدین صورت است که لکه های سفید بروی بدن آبزی ایجاد شده ، در موارد شدید تر پوست به صورت خراشیدگی دیده می شود ،در تمام سطح استخربه سمت بالا پریده و بدن خود را به کف و دیواره ها می مالند.

           در مان :  

  • افزایش دمای آب تا 3درجه سانتیگراد 
  • استفاده کردن از ضدعفونی کننده های جلدی مانند
  • سولفات مس
  • فرمالین
  • کلرآمین تی
  • محلول نمک
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.
  • انگل ژیروداکتیلوس و داکتیلوژیروس :

علائم این بیماری به گونه ای است که با پوسیدگی باله ها حاصل می شود ،ترشح فراوان موکوس بروی پوست ، آبشش ها و در نهایت افتادن فلس ها در قزل آلای پرورشی مشاهده  می شود .نکته : این انگل بیشتر آبشش ها را هدف قرار می دهد .

            درمان :

 

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.
  • فرمالین
  • کلرآمین تی

 

  • انگل لرنه آ آسپیریناسه (انگل قلاب دار )( Lernaea)

 این انگل باچشم غیر  مسلح  قابل مشاهده است ، از خانواده انگل های قلاب دار است ، با خرطوم خود به داخل عضلات ماهی نفوذ کرده و باعث ضعیف شدن آبزی می گردد.

       درمان :

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل آرگولوس (شپشک ماهی ) :

این انگل از سخت پوستان انگلی و قلاب دار می باشد،  آرگولوس به شیوه تخم گذاری در تانک تکثیر میشود و مثل بیشتر سخت پوستان به روش پوست اندازی رشد میکند و تقریبا بیشتر ماهیان استخر یا تانک آلوده به آن دچار میشوند.انگل آرگولوس یکی از بزرگترین انگل ها محسوب میشود و با چشم غیر مسلح قابل رویت است.شیوه تغذیه این انگل از بدن ماهی بسیار دردناک است.آرگولوس با زائده ای خنجر مانند بدن ماهی را سوراخ کرده و با نیشی سوزنی نوعی آنزیم بسیار قوی و هضم کننده به گوشت بدن ماهی تزریق میکند و در نهایت به وسیله دهان خرطوم مانندش از گوشت هضم شده و حل شده بدن ماهی تغذیه میکند.این انگل روی پوست بدن و داخل آبشش و روی چشم ماهی زندگی میکند.آرگولوس معمولا ناقل بعضی ازبیماری های باکتریایی و ویروسی است.زخم های ایجاد شده توسط این انگل معمولا دچار عفونت های باکتریایی و ویروسی و قارچی و در بعضی موارد گند خونی یا سپتی سمی میشوند.در بعضی از موارد زخم های ایجاد شده توسط آرگولوس توسط انگل های دیگری مثل کاستیا مورد هجوم قرار میگیرند که در این حالت احتمال مرگ ماهی بسیار زیاد است.تا کنون بیشتر از 100 گونه از این انگل شناسایی شده است .

      درمان :

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.
  • مالاشیت گرین

 

  • بیماری چرخشی (Whirling diseases)

علائم این بیماری است که اندام تعادلی ماهی آسیب دیده ، باعث حرکت چرخشی ماهی به دور خود می گردد .

      درمان : مشابه درمان انگل لرنه آ می باشد .

  • انگل دیپلوستوم Eye fluk:

از علائم این بیماری انگل وارد چشم آبزی شده و از عدسی چشم ماهی تغذیه کرده و باعث خونریزی درناحیه  چشم ماهی می شود.

  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل هگزامیتا(اکتومیتوس) :

 علائم این بیماری این است که روده ماهی مبتلا حاوی مایع شفاف و یا مایل به زرد بوده که نمونه برداری از انگل را نشان می دهد ، مخرجماهی قرمز شده ، ماهی اشتها خود را از دست داده ،آبزی کاملا عصبی می شود.

درمان :

  • درمان خوراکی با داروی کاربازوتکسید یا انرومایسین یا فلورفنیکول
  • سولفات مس
  • فرمالین
  • کلرآمین تی
  • پرمنگنات پتاسیم
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • نکته : فرمالین سولفات مس پرمنگنات پتاسیم حلالیت اکسیژن در آب را پایین می آورد ،هوادهی قوی فراموش نشود
  • کریپتوبیا ( تریپانوپلاسما ) : انگل بافت خون ، دوکی شکل ، با یک هسته و دو تاژک ، باعث کم خونی ، انسداد رگها و عامل بیماری خواب ( (sleeping dieaseseاست زالو این انگل را منتشر می کند .

درمان : از بین بردن زالوها با ضدعفونی مرتب

  • چیلودنلا : مژه دار ، سردابی ، آب شیرین ، با مژه غیر یکسان ، بیضوی و با دو هسته ، انگل خارجی ( پوست ) ، معادل دریائی آن blooklynella است .
  • سیکلوپس میزبان واسط لیگولابوتریوسفالوس ، گاماروس میزبان واسط آمفی لینا ، کرم توبیفکس میزبان واسط میکسوسوما سربرالیس ، لاکپشت و قورباغه حامل لرنه آ ، زالو حامل تریپانوزوما و کریپتوبیا می باشد .
  • تریکودینا ( عامل بیماری تریکودینازیس ) : تک یاخته مژه دار با دوهسته کروی نعلی شکل ، درماهی ایجاد لکه سفید ، ریش ریش شدن باله ها می کند ، زیر فلسها پرخون است .
  • Glugea این انگل در لایه زیر مخاطی روده یافت می شوند ، در اسبله و سوف گونه glugta tisae در میگو aymasma penaei و در ماهیان خاویاری گونه coconema sutci موجود است این انگل در میگو و ماهیان خاویاری در داخل تخمها قرار می گیرند و تخمها را شیری رنگ دیده می شوند .
  • Polypodium hydriform : انگل مرجانی شکل ، انگل تخمهای ماهیان خاویاری ، بین غشا و زرده جایگزین می شود ، تخمکهای آلوده بزرگتر و روشنتر دیده می شوند .
  • میکسوبولوس ( عامل بیماری چرخش یا بیماری دم سیاه ) : بیماری مراحل اوله تغذیه ، عفونت شدید در آزاد ماهیان ، بطور مستقیم از راه دهان و از طریق توبیفکس منتقل می شود
  • دیپلوزون ( diplozoon patadoyum ) : انگل دوقلو ، در آبشش ، 4 جفت بادکش دارد قلابها به صورت گیره
  • دیاکوبوتریوم : 3 جفت بادکش دارد.
  • نیتزشیا ( nitzschia ) : انگل آبشش ماهیان خاویاری
  • کرمهای پهن برگی شکل ( دیژن ) :قلاب ندارند ، 2بادکش دماغی و شکمی دارند ، در نوزادی خطر بیشتری دارند
  • دیپلوستوموم ( عدسی چشم ) ، پوستو دیپلوستوموم (در پوست و به صورت دانه سیاه ) ، نئو دیپلوستوموم (، که از طریق خون وارد روده ، کبد و طحال شده و ایجاد دانه مرواریدی می کند ) . برای پیشگیری از دیپلوستوموم از واکسن ، آپوس و انگل nosema می توان استفاده کرد.
  • سانگونیکولا : بیشتر در رگهای خونی کوچک آبشش و بویژه در بین پیاز آئورتی و آبشش قرار گرفته و همان جا تخمریزی می کنند ، میراسیدیوم ها از رگها خارج و به داخل اب آمده و دنبال حلزون بعنوان میزبان واسط میگردنند .
  • آمفیلونیا : انگل پهن غیر بند بند ، در محوطه شکمی ماهیان خاویاری ، موجدات بنتیک مانند Mysis و بعضی از سخت پوستان به عنوان میزبان واسط عمل می کنند .
  • انگل pseudotracheliastres stlatus شبیه لرنه آ بوده و در تمام انواع ماهیان خاویاری وجود دارد و سر انگل ستاره ای است .
  • کرمهای پهن نواری شکل (cectod ) : بصورت بالغ انگل داخلی مهره داران ، بدن سفید بند بند نواری دارند ، دارای بادکش و چنگک ، میزبان واسط اولیه کرم های کم تار ، میزبان واسط دوم ماهی می باشد ، دستگاه گوارش ندارند .
  • سیانوسفالوس : در استخرهای خاکی قزل آلا را آلوده می کنند ،
  • دیفیلوبوتریوم :میزبان اول چند نوع دیاتوموس و سیکلوپس ، میزبان دوم ماهیان آب شیرین و میزبان نهائی انسان و سگ است . دیفیلیوبوتریوم لاتوم در محوطه شکمی قرار می گیرد . سیر زندگی ( لیگولا ،دیفلیوبوتریوم ، شیستوسفالوس ، دی گراما ) : 1 – تخم خارج شده از تخم ( کوری سیدیوم ) 2- وارد بدن سیکلوپس شده وتغییر شکل می دهد ( پروسرکوئید ) 3-ماهی سیکلوپس را می خورد 4 – نوزاد انگل روده را سوراخ کرده و وارد محوطه شکمی می شود ( پلروسرکوئید ) 5 – به عضلات می رود 6 – در صورت ورود به بدن پرنده بالغ می شود .
  • تریپانورهینکا Trypanorhyncha : میزبان واسط اول سخت پوستان ، میزبان دوم ماهیان استخوانی و میزبان نهائی ماهیان غضروفی هستند .
  • آکانتوسفالها یا کرمهای خارسران : انگل داخلی لوله گوارش مهره داران ، نر و ماده از هم جدا ، فاقد دستگاه گوارش و گردش خون ، میزبا ن واسط سخت پوستان ، ایجاد کم خونی ، اگزوفتالمی ، ایجاد مایع زرد در روده می کنند
  • درمان 10 تا 28 پیشگیری با ضدعفونی کننده ها
  • فرمالین
  • کلرآمین
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

نکته مهم در کاربرد نمک

نمک یکی از قدیمی ترین و مطمئن ترین داروهایی است که برای درمان ماهی ها به روش حمام کوتاه و حمام طولانی استفاده می شود .
دامنه فعالیت نمک : انگل کاستیا ، کیلودونلا،تریکودینا،قارچ ها،زالوها ، بهبود تیرگی پوست و باله ها و زخم های حاصل از انگل ها.
حمام کوتاه : 20 الی 15 گرم در لیتر به مدت 10 تا 45 دقیقه بسته به تحمل ماهی
حمام طولانی : یک گرم در هر 12 لیتر برای ماهیهای آب سبک و سه گرم در لیتر برای ماهیهای آب سخت .پس از پنج روز میزان نمک آب را با تعویض آب می توان کم کرد .

طریقه اندازه گیری:
اگر نمک را بصورت پودر در آورید می توانید بدونه استفاده از ترازوی دیجیتال آن را با لوله های آزمایش تسترها اندازه گیری کنید هر میلی لیتر حدودا معادل یک گرم نمک خواهد بود

جالبه بدونین که دامنه استفاده از نمک حتی برای خنثی کردن اثر نیتریت سمی آب هم بکار میره مثلا گاهی ممکنه فیلتر بیولوژیک شما به دلیل مردن باکتری های مفید آسیب ببینه و نیتریت آب زیاد بشه... واسه اینکه این نیتریت با هموگلوبین خون ماهی واکنش نده و موجب خفگی ماهی نشه یک قاشق نمک به ازای هر 40 لیتر اضافه کنید.

کدام نمک؟
نمک باید دو نوع ویژگی داشته باشه
1)بدون شک باید بدون ید باشه.
2)از همین نمک هایی که به صورت سنگه و واسه خیسوندن برنج هم ازش استفاده میشه.

 

اما ذکر این نکته به جاست که افزودن نمک، باعث افزایش سختی آب میشه. علی الخصوص وجود نمک حل نشده، باعث سوزش پوست میشه. پس اگه نمک اضافه میکنین ، سختی آب رو هم کنترل کنین. ضمنا ترجیحا بهتره ابتدا نمک رو در یک ظرف جداگانه حل کنین و بعد به آب تانک اضافه کنید.

بیماری های ویروسی

  • بیماری سپتی سمی همورازیک ویروسی(V.H.S) از دوران انگشت قدی به بالا رخ می دهد ، در نوزادان و مولدین وجود ندارد ، بوسیله آب ، وسایل تخم کشی ، مولدین و ماهی منجمد منتقل می شود ، ( ازراه مولدین و خوراکی منتقل نمی شود .در حالت مزمن خونریزی نداریم .

درمان :

  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )
  • فلورفنیکل

 

  • بیماری نکروز مرکز خونساز(I.H.N )

 علائم این بیماری خروجی مدفوع دنباله دار  از معقد ماهی ، اگزوفتالمی ، آبشش رنگ پریده ، اتساع شکم همراه با آب آوردگی ، خونریزی در معده و تلفات ناگهانی. رابدوویروس ، دوران اولیه زندگی ( کمتر از 2 ماه )، علائم : شبیه IPN ولی شدیدتر اما پیشگیری راحتر است به گرمای بالای 15 درجه حساس است ، انحنای ستون فقرات، اندام رنگ صفرا می گیرد

درمان:

  • فلورفنیکل
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )

 

 

  • بیماری نکروز عفونی پانکراس ( I.P.N ) بچه ماهیان بزرگتر ( ماهیان جوان تازه به تغذیه افتاده ) را آلوده می کند ( کیسه زرده باعث مقاومت می شود ) انتقال از طریق آب و تخمها، مایع تخمدانی ، تماس مستقیم ، علائم : تورم شکم ، مخاط سفید در روده که مایع صفراوی ندارد و در روده غذا نیست و مدفوع به صورت رشته ای ، خونریزی در زوائد باب المعده ، کبد و طحال کم خون ،

بیماری های مشابه با این بیماری عبارتند از :

بیماری نکروزپوستی، قرحه‌ای یا زخمی ـ عفونت ناشی از آلودگی با هرپس سالمونیسبیماری نکروز گلبولهای قرمز ویروسی (VEN)، یا بیماری نکروز گلبولهای قرمز ماهیان (PEN)

درمان:

  • فلورفنیکل ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )

نکته مهم : در IPN روده رنگ صفرا را نمی گیرد ولی در IHN روده رنگ صفرا را به خود می گیرد . در IPN شنای غیر عادی ، مارپیچی و سقوط به کف داریم ولی در IHNنداریم .

بیماری های باکتریایی

  • فلکسی باکتر کلو مناریس (Columnaris Flexibacter)
  • بعلت نامساعد بودن عوامل محیطی ( مثل کاهش PH ، افزایش اوره و باکتری سیتوفاگها و فلکسی باکتریها بوجود می آید ، علائم : تورم و پرخونی آبششها ، چسبیده و سیخ شدن فیلامنتها .علائماین بیماری بدین گونه است که زخم های خاکستری کوچک بروی بدن و همچنین باله ها ایجاد می شود (این بیماری بیشتر باله های پشتی و روی شکم را مورد هدف قرار می دهد )، باله های دمی و پشتی حالت پوسیدگی و ساییدگی پیدا می کند. وجود آهن و کلسیم و دمای بالای 15 درجه سانتیگراد بیماری را تشدید می کند . سپتی سمی نیز ندارد

درمان:

  • اکسی تتراسایکلین سولفامرازین سولفامتازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )
  • فلکسی باکتر سایکروفیلا   (Pdychriphilic Flexibacter)

علائم این بیماری در مراحل اولیه بیماری لبه های بالایی باله پشتی و در مراحل پیشرفته شعاع های باله ها شروع به جدا شدن می کنند ، عمق زخم ها تا جایی پیشرفت می کند که منجر به تخریب کامل باله ها می شود .

درمان:

  • اکسی تتراسایکلین و ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بیماری باکتریایی آبشش

علائم این بیماری بدین گونه است که رشته های آبششی کاملا به هم چسبیده می شوند ،بسته نشدن سرپوش آبششی به طورطبیعی، لکه های سفید و خاکستری بروی آبشش ها ،اختلال در تنفس ماهی و نهایتا منجر به مرگ آبزی می شود.

درمان

  • ضدعفونی محیط (ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بیماری فرونکلوز (Furunculosis)

علائم این بیماری به شکل زخم یا جوش های قرمز بروی پشت و پهلو ها مشاهده می شود . که در مراحل پیشرفته بیماری همراه با درد همراه است .

درمان :

  • تا وقتی ماهیان اشتها دارند توسط سولفانامید ها که به صورت همراه با غذا تجویز می شود.
  • اکسی تتراسایکلین
  • فورازولیدون (در سه روز آخر درمان ).
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بیماری باکتریایی کلیه (Bacterial kidney diseases)

علائم این بیماری سیاه شدن کامل رنگ بدن ، تورم شکم، بیرون زدگی چشم ها ، وجود آبسه سفید و یا خاکستری زیر  پوست .

درمان : تا کنون درمان اثر بخشی برای درمان بیماری پیدا نشده است .

  • در مراحل اولیه بیماری از سولفونامید ها
  • اریترومایسین ها
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بیماری دهان قرمز :

علائم خارجی این بیماری :

التهاب در دهان ، قائده باله ها ، اپرکولیوم و مخرج ماهی ها

علائم داخلی بیماری : التهاب و خونریزی در چربی های بدن ، اندام های تناسلی و کیسه شنای ماهی معمولا ملتهب شده و پر از موکوس خونی می شود.

درمان

 

  • آنتی بیوتیک ها (تعیین آنتی بیوتیک بوسیله تست آنتی بیوگرام حاصل می شود) . 
  • اکسی تتراسایکلین
  • فلومکوئین
  • فلورفنیکل
  • اریترومایسین
  • تری متوپریم / سولفادیازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)

 

  • بیماری ساقه دمی (بیماری آبهای سرد ) : در اثر سیتوفاگا پیسگروفیلا در ابهای زیر 10 درجه از راه پوست وارد عضلات و بافت پیوندی می شود که بیماری از بالچه چربی شروع شده و بعد تمام ساقه دمی را در بر می گیرد .
  • پوسیدگی باله : در دوره پرواری بوجود می آید ، در اثر آئروموناس هیدروفیلا در باله شنا ایجاد لکه سفید کرده که بعد تمام باله را فرا گرفته و بین شعاعها را از بین می برد.
  • یرسینا: روکری در فک پائین ایجاد التهاب می کند ( دهان قرمز روده ای ) ، دارای واکسن است ، افزودن ویتامین c ، تتراسایکلین و کاهش دما در درمان بیماری موثر است .
  • بیماری قرحه ( Ulcer D. ) : عفونی و جلدی ، مخصوص قزل آلای رنگین کمان ، در اثر هموفیلوس پیسکیوم ( Hemophilus Piscium ) کورکهای در سطح بدن بخصوص در بچه ماهیان ایجاد می کند ، علائم داخلی خاصی ندارد ، فقط روپوست دچار هیپرپلازی می شود .
  • میکسوسوما سربرالیس : در مغز میانی قرار گرفته و بر سیستم تولید رنگ اثر می گذارد .
  • ویبریوز: باکتری گرم منفی ، سم آندوتوکسین بعد از مرگ باکتری ترشح می شود که باعث تخریب گلبولهای قرمز ( آنمی ) می شود و آهن را نیز از گلبولهای قرمز جذب می کند ، باکتریها با آنزیم پروتئاز خود پروتئینها را حل می کنند ، وجود مس بیماری را تشدید می کند و بیشتر در ماهیان جوان و روی دستگاه گوارش آنها اثر دارد .

درمان 9 تا 14

  • آنتی بیوتیک ها (تعیین آنتی بیوتیک بوسیله تست آنتی بیوگرام حاصل می شود) . 
  • اکسی تتراسایکلین
  • فلومکوئین
  • فلورفنیکل
  • اریترومایسین
  • تری متوپریم / سولفادیازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالین کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • ویتامین C

 

ردیف

نام بیماری

عامل بیماری

علایم بیماری (بالینی)

علایم بیماری ( کالبد شکافی)

بهترین درمان

پیشگیری قبل از درمان

1

سپتی سمی هموراژیک (VHS)

ویروس V.H.S

خونریزی در اطراف چشم

در بافتهای چربی محوطه شکمی خونریزیهای وسیع دیده می شود

ندارد

جدا کردن سریع ماهیان مبتلا

2

بیماری نکروز عفونی بافتهای خونساز

ویروسی

بیرون زدگی چشم تورم ناحیه شکمی –رنگ پریدگی آبششها

خون ریزی در ناحیه معده

ندارد

ضد عفونی تخمهای انتقال یافته با یدوفور با غلظت 2PPM به مدت 10 دقیقه

3

بیماری نکروز عفونی لوزالمعده

ویروسی

ندارد

جداسازی ویروس از روده یا غدد تناسلی، خونریزی در پانکراس و معده و روده

ندارد

رعایت نکات بهداشتی جداسازی ماهیان کوچکتر از بزرگتر

4

بیماری فرونکولوزیس

باکتریایی(آئروموناس سالمونیسیدا)

وجود کورکها و  جوش قرمز و تورم

مشاهده جوش

استفاده از هایپروکسو و یدوفور.سولفامرازین -اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

ضدعفونی کردن وسایل و ابزار

5

سپتی سمی آئروموناس

باکتری آئروموناس هیدروفیلا

علایم ندارد

تشخیص آزمایشگاهی.جدا کردن باکتری از محیط داخل بدن ماهی

استفاده از سولفامرازین اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

اصلاح و بهبود شرایط محیطی کاهش آلودگی مواد آلی

6

ویبریوزیس

باکتریایی: ویبریو آنگوئیلاروم

بی اشتهایی- تیره شدن رنگ- مرگ ناگهانی

ضایعات پوستی ( تشخیص آزمایشگاهی از طریق نمونه گیری از خون

آنتی بیوتیکها

نیتروفوران، اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

رعایت نکات بهداشتی استخر

7

بیماری دهان قرمز

باکتری: انتروباکتریا پرسینا روکری

قرمز شدن اطراف دهان ماهی

تشخیص آزمایشگاهی- نمونه گیری

سولفانامیدها

تتراسیکلین

رعایت نکات بهداشتی و اصول بهداشتی

8

بیماری باکتریایی کلیه (BKD)

باکتری: رنی باکتریوم سالمونی ناروم

علایم مشخص ندارد

خونریزی مختصر در قاعده باله های سینه ای

اریترومایسین 4 تا 10 گرم برای هر 100 ک

هایپروکسو و یدوفور

پیشگیری بهترین درمان است .

9

بیماری کلومناریس

فلکسی باکترکلومناریس

بافت برانش خراب و از بین می رود

تشخیص آزمایشگاهی باکتریها در زیر میکروسکوپ به صورت ستون

حمام محلول

هایپروکسو و یدوفور

تعویض به موقع آب افزایش اکسیژن دهی

10

بیماری آبشش ها

باکتری : میکسو باکتری

رشته های دراز باکتری بروی آبشش صفحات به هم چسبیده آبشش ها سیخ شده

در مورد شدید زوائد کرکی پنبه ای

حمام محلول

هایپروکسو و یدوفور

افزایش درجه حرارت آب

11

بیماری ساقه دمی

فلکسی باکترسایکروفیلا

مراحل پیش رفته از بین رفتن باله دمی قسمت انتهایی دم

استخوان های دم نمایان است

اکسی تتراسیکلین همرا غذا

 

افزایش درجه حرارت آب

12

بیماری سفیدک

قارچی

وجود سفیدک بروی روده و پوست

تشخیص آزمایشگاهی در زیر میکروسکوپ

ضدعفونی توسط

هایپروکسو و یدوفور

کاهش تراکم- تغذیه مناسب

13

بیماری ساپرو لگنیازیس

قارچ ساپرولگنیاسیت

لکه های خاکستری مایل به سفید در روی پوست – پنبه ای مخملی

زخمهای به رنگ خاکستری لکه های به هم رسیده خونریزی در محل لکه

هایپروکسو و یدوفور مالاشیت گرین-

 

بالا بردن کیفیت آب

14

کاستیا

انگل : کاستیا تک یاخته ای

تشخیص آزمایشگاهی

وجود انگل بروی پوست ماهی

 

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

15

ایک

انگل:ایکتیوفیتریوس

مالیدن ماهی ها به کناره ها- پرش از آب به بیرون

انگل قهوه ای بزرگ با هسته نعل اسبی کوچک سفید رنگ

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

16

انگل ژیروداکتیلوس

انگل : ژیروداکتیلوس

ضایعات پوستی و باله ها

فلس ریختگی – وجود موکوس در آبششها

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

17

لرنه آ

انگل : لرنه آ

ندارد

ندارد- مشاهده انگل بروی پوست ماهی

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

18

آرگولوس

انگل: آرگولوس ( خرچنگ مانند )

ندارد

ندارد- مشاهده انگل بروی پوست ماهی

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

19

هگزامیتا

انگل : هگزامیتا

قرمزی مخرج

وجود انگل در روده و خونریزی در روده

استفاده از کاربارزونوکسید با غلظت دو درصد دو بار در روز در مدت 5 روز درمان فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

 

رعایت بهداشت – درمان سریع

20

کریپتوبیابورلی

تک یاخته ای تاژک دار در خون

وجود زالو بروی پوست ماهی

برجستگی چشم تجمع مایع در حفره های داخلی بدن

هایپروکسو و یدوفور

 

هایپروکسو و یدوفور

 

21

میکرو سپوریده

انگل سراتومیکساشاستا

ندارد

تمام بافتهای بدن آلوده می شود

هایپروکسو و یدوفور

--------

22

دیپلوستومم

انگل ترماتود چشمی دیپلوستوموم

یک یا هر دو چشم کدر مایل به سفید

وجود انگل در چشم ماهی

هایپروکسو و یدوفور

دورکردن پرندگان و حذف حلزونها و ضد عفونی کردن استخر

23

کمبود ویتامین B1

کمبود ویتامین

صدمه بافت آبششها

چسبندگی صفحات آبششی

افزودن ویتامین B1 تیامین در جیره غذایی

-------

24

بیماری تورم کبد هیپاتوم

افزایش گلوکز جیره غذایی

تورم کبد

---------------

اصلاح فرمول غذایی

-------

25

حباب گازی

گازهای نیتروژن و دی اکسید کربن و اکسیژن

ایجاد حباب گازی در پوست

ایجاد حباب در خون و آبشش

اصلاح شرایط زیستی

-------

26

بیماری نرمی استخوان

تغییر شکل استخوان بندی کمبود کلسیم

تغییر شکل و خمیدگی بدن

---------------

اضافه کردن تریپتوفان به جیره غذایی

-------

27

بیماری آفتاب سوختگی

قرار گرفتن زیاد ماهی در برابر نور خوشید

سیاه شدن پشت ماهی

ریختن فلسهای پشت ماهی

کاهش صدمات با ایجاد سایبان

-------