09126168829 شماره تماس پشتیبانی

سبد خرید 0

سبد خرید شما خالی می باشد

ماهی قزل آلا

 

 

گام نخست در موفقیت آبزی پروری به مدیریت آن بستگی دارد و در هنگام تأسیس یک مزرعه پرورش آبزیان بایستی به آن توجه کافی مبذول داشت . هر گاه در مدیریت بهداشتی بنای کارگاهها و مزارع پرورش آبزیان سهل انگاری شود . بحرانها و بیماریها و عدم رشد و سلامت‌آبزیان را در پی خواهد داشت به طوری که گاهی منجر به تعطیلی و ورشکستگی این نوع تأسیسات می گردد.

از جمله نکاتی که باید مد نظر قرار داد عبارتند از :

  • انتخاب درست جایگاه آبزی پروری:

هر نوع ماهی و یا آبزی با خصوصیت ویژه خود بایستی در محل درست خود پرورش یابد . این انتخاب بسیار مهم و سرنوشت ساز خواهد بود . شرایط آب و هوایی بایستی مناسب آن نوع آبزی باشد . یک ماهی سردابی را نباید در دمایی از آب پرورش داد که متوسط درجه حرارت آن منطقه همیشه بالاتر از تحمل این ماهی باشد. حتی اگر این تغییرات کمی هم بالاتر از شرایط عادی باشد. سبب کاهش تغذیه و رشد ناکافی ، استرس ، ضعف و سستی و ابتلاء به بیماری خواهد شد.

  • بنای درست جایگاه آبزی پروری :

این بسیار مهم است که تأسیسات آبزی پروری چگونه بنا گردد. آیا آرایش استخرها، حوضچه ها و مخازن آبزی پروری درست طراحی شده اند ؟ آیا تنوع این اماکن مورد توجه بوده است ؟ مثلاً برای پرورش نوزاد آبزیان از استخرها و یا مخازن ویژه نوزاد گاهی استفاده شده است . اغلب به خصوص در تأسیس مجتمع های آبزی پروری ایران دیده میشود از یک نوع استخر برای پرورش نوزادان ، بچه ماهیان و ماهیان پرواری و حتی مولدین استفاده میشود . طبیعی است در چنین جایگاه هایی بچه ماهیان در معرض هجوم انواع عوامل بیماریزا ، شکارچی ها و سایر مخاطرات هستند.

چگونه یک استخر یا حوضچه های سیمانی بنا شده است ؟ آیا مقاومت بستر و دیواره ها، شیب کف استخر ها ، تخلیه و آبگیری مناسب آنها به درستی انجام گرفته است ؟ اینها همه نکات مهمی است که بایستی بدانها توجه شود. در استخری که شیب و جهت آن خوب طراحی نشود آب به راحتی تخلیه نشده و جریان نمی یابد. در نتیجه نقاط زیادی در گوشه و کنار استخر تهویه نشده و راکد می ماند چنین جایگاه هایی مأمن آلگها و خزه ها و گیاهان ، محل اختفاء انگل ها و میزبانان واسطه و تراکم بسیاری از میکرو ارگانیسم های بیماریزا خواهند شد.

یک استخر با عمق کم و با بستر گلی نرم و بدون سختی و مقاومت کافی با اندک وزشهای بادی گل آلود و تخریب می گردد ماهیان غذا نمی گیرند ، ضعیف و لاغر و بیمار و بالاخره تلف خواهند شد.

  • منابع آب سالم و کافی :

ماهیان و آبزیان بایستی در جایی پرورش یابند که آب سالم و مناسب در دسترس باشد . ماهی در آب زندگی می کند و در غذا و مدفوع خود شناور است اگر ضایعات و آلودگی ناشی از سوخت و ساز و تنفس ماهی در آن افزایش یابد هیچ تضمینی برای سلامت آنها وجود ندارد و به زودی تلفات زیادی حادث خواهد شد. منابع آب خود باید عاری از نشت هر نوع آلودگی مانند فاضلاب های شهری و صنعتی و سموم باشند . بیماریهای حیاتی و غیر حیاتی نتیجه این نوع آلودگی های محیطی است . در کارگاههای تکثیر و تخم پروری آبزیان سلامت آب از اهمیت ویژه ای برخوردار است که در چنین مؤسساتی آبهای طبیعی حتما، بایستی به وسیله تصفیه ، ضد عفونی ، رسوب گیری ، اشعه و غیره سالم سازی گردد تا بتواند لاروها و نوزادان سالمی را تولید نماید.از مشکلات عمده آبهای طبیعی ورود سایر آبزیان و ماهیان وحشی به اماکن پرورشی است که با نصب فیلترها ، حوضچه های جمع آوری و یا شوکهای الکتریکی و غیره می توان از نفوذ آنها جلوگیری نمود چون امکان ورود عوامل بیماریزا و شیوع همه گیری در بین ماهیان پرورشی را تسهیل می نماید.

  • غذای سالم و مناسب:

منابع غذایی بایستی از نظر بهداشت 100% تضمین شده باشند و کارخانجات تولید غذای آبزیان به کیفیت و سلامت غذا توجه کافی داشته باشند . غذایی که برای آبزیان مصرف میشود چه از نظر وزن مخصوص ( شناوری یا غوطه وری ) چه از نظر قوام و استحکام و چه از نظر اندازه ، مناسب آن آبزی باشد. غذاهای مانده و فاسد شده ، تغییر شکل یافته ، قارچ زده خطرات عمده ای را در جهت بروز بیماریهای تغذیه ای ، مسمومیت ها و کمبودها در پی خواهد داشت یکی از مسائل مهم مدیریت بهداشتی آبزی پروری تهیه غذای سالم و باکیفیت انرژی مطلوب باشد.

بسیاری از پرورش دهندگان آبزیان در ایران به خاطر عدم دسترسی به غذای مناسب و محدودیت واردات خود دست به تولید غذا با کیفیت نامطلوب می زنند.

بی دقتی در تهیه فرمول های غذایی و تعادل جیره ، کمبود پروتئین و اسید آمینه های ضروری فقدان ویتامینها و عناصر نادر ، فساد سریع غذاها ، مواد اولیه نامناسب (بقایای کشتارگاهی- ماهیان کیلکای ناسالم ) سبب بروز مشکلات بهداشتی ، بیماریهای تغذیه ای ، عدم رشد و تلفات آبزیان خواهد شد.

با توجه به مطالب گفته شده در مدیریت بهداشتی آبزی پروری چند نکته اساسی بایستی مورد توجه و دقت کافی قرار گیرد که شامل موارد زیر است :

1- پیشگیری 2- مراقبت 3- درمان 4- ریشه کنی

پیشگیری: پیشگیری بیماریهای ماهیان پرورشی به دو دلیل دارای اهمیت ویژه است . اول آنکه صنایع پرورش ماهی روز به روز در حال رشد و پیشرفت است و سلامتی ماهیان در این امر نقش تعیین کننده دارد . دوم آنکه در مراکز تکثیر و پرورش ماهی کاملاً دقت شود که کانون های آلوده از بین بروند تا آلودگی ها به سایر کارگاهها یا ماهیان وحشی سرایت پیدا نکنند.

مانند هر سیستم متراکم دامپروری پرورش ماهی به صورت متراکم مسائل مهمی را از جمله بروز بیماریهای همه گیر در پی خواهد داشت:

ماهیها خونسرند و در آب زندگی می کنند و در مقایسه با هوا مقدار اکسیژن محلول در آب بسیار محدود است و در اثر تراکم ماهی و افزایش درجه حرارت و سایر عوامل سریعاً ممکن است کاهش یابد و سبب تلفات ماهیان گرند . همچنین مواد زائد حاصل از سوخت و ساز ماهی مستقیماً وارد آب شده و همراه با ارگانیسم های کشنده ( میکروبهای بیماریزا ) و با ماهی و بافتهای آن در تماس هستند . کنترل ویژه محیطی برای حفظ سلامتی ماهیان بسیار لازم است . تغذیه کافی و سالم جریان آب تمیز و با حرارت مناسب و سرشار از اکسیژن محلول و همچنین خواص فردی و ژنتیکی ماهیها برنامه های منظم واکسیناسیون و ضد عفونی حوضچه ها و استخرها از جمله موارد است که می تواند در پیشگیری بیماریهای ماهیان پرورشی به خصوص ماهیان سردآبی مفید باشد.

2- مراقبت : مراقبت های ویژه ای بایستی جهت جلوگیری از ورود عوامل بیماریزا به خصوص پاتوژنهای غیر بومی از راه جریان آب ، ذخایر ماهیان جدید ، وسایل پرورش ماهی و غذا اعمال نمود. اگرچه ماهیانی از نواحی دیگر به کارگاه پرورش ماهی معرفی میشوند. ممکن است هیچ نشانه ای از بیماری را نمایش ندهند ولی این ماهیها ممکن است حامل پاتوژنهای جدید یا نژادهای خطر ناک از میکروارگانیسم های حاضر در همه جا و ناقلهای بیماری گرند.

بنا بر این برای استنباط جنبه های مختلف مراقبت ، شناخت انتشار جغرافیایی بیماریهای ماهی بسیار لازم میشود که در هر منطقه ای بایستی نسبت به جمع آوری این نوع اطلاعات کوشش های مهمی را بعمل آورد.

به هر حال در مورد مراقبت از بیماریهای ماهیان پرورش می تواند مقررات منطقی را درموارد زیر اعمال نمود:

بازرسی: ماهی های انتقالی بایستی مرتباٌ تحت بازرسی های بهداشتی و کنترل بیماری قرار گیرند.

قرنطینه : ماهیان وارداتی در اماکن به خصوص برای مدت معینی تحت قرنطینه قرار گیرند.

ج: جداسازی : هر نوع ماهی مشکوک و بیماری را باید از سایرین جدا کرد.

اگر تخم ها از سایر نواحی وارد میشوند ضد عفونی کردن سطح آنها قبل از حمل و نقل می تواند از نظر جلوگیری از بروز آلودگی ها مفید واقع گردد. البته گاهی اتفاق می افتد که یک بیماری ویروسی به وسیله تخم ها منتقل میشود که در اینجا ضدعفونی های سطحی چندان نمی تواند در پیشگیری بیماری مفید باشد. همچنین از تماس ماهیان با ناقلین بیماری نظیر زالوها ، حلزونها ، پرندگان آبی یا ماهیان ظاهراً سالم که به طور اتفاقی وارد میشوند مراقبت بعمل آورد.

به علاوه مراقبت شود که ماهیان پرورشی در معرض تغییرات وضع عادی و کیفیت آب قرار نگیرند این تغییرات حساسیت ماهیان را به بیماریهای افزایش می دهند. بعضی از مراقبتها مانند برنامه های ایمنی از راه خوراکی در کاربرد عملی هنوز در شک و تردید است که مطالعات وبررسی های مختلف در این زمینه سبب موفقیت هایی خواهد شد.

در مواردی که در مزرعه ای یک بیماری همه گیر بروز کند بایستی به سرعت برنامه قرنطینه و جداسازی در آن اعمال شود و جلوی انتقال بیماری به سایر ماهیان گرفته شود.

درمان : که خود بحث مفصلی دارد و بسته به نوع بیماری و نوع عامل پاتوژن ، نوع ماهی ، شرایط محیطی ( دما ، PH و... ) نوع دارو ، روش درمان و مدت درمان متفاوت می باشد که پروتکل درمانی باید توسط دکتر دامپزشک مجرب تعیین شود.

ریشه کنی: ما همیشه معتقدیم در مباحث مدیریت بهداشتی و بیماریها پیشگیری بهتر ، آسان تر و کم هزینه تر از درمان و ریشه کنی است اما شرایطی پیش می آید که بروز بیماری اجتناب ناپذیر است. ریشه کنی بیماری اغلب طولانی و سخت است ولی قابل انجام می باشد . اگرچه بسیاری از بیماری ها ممکن است به صورت بومی باقی بمانند . بسیاری از بیماریهای انسانی و دامی نظیر طاعون در اروپا، آبله در مناطق گرمسیری ، وبا در انگلستان و بروسلوز و تب برفکی در سایر نواحی که احتمال آلودگی دوباره همیشه وجود دارد ولی مانند روشهای ریشه کنی بیماریهای حیوانی و انسانی نسبت به ریشه کنی بیماریهای ماهی نیز بایستی اقدام نمود.

قرنطینه: از بین بردن منابع بیماریزا( ماهی و سایر آبزیان ) ضدعفونی کردن دائمی ، واکسیناسیون ، آیش گذاری یک چند ساله مزارع پرورش ماهی می تواند به عنوان روشهای ریشه کنی مورد استفاده قرار گیرد

 

 

 

منابع تامين كننده آب مزارع پرورش ماهي قزل آلا

 

مهمترين عامل توليد در مزارع پرورش قزل آلا آب است. منابع تامين كننده آب عبارتند از چشمه ها، قنوات، چاهها و رودخانه ها كه هريك محاسن و معايبي دارند.

 

"چشمه "

 

مزاياي چشمه ها

1- درجه حرارت آب آنها در طول سال تقريباً ثابت است و تغييرات سالانه آنها مثبت منفي يك درجه سانتيگراد است.

2- دبي آب چشمه ها نيز تقريباً ثابت است.

3- آب چشمه ها گل آلود و كدر نمي شوند.

4- عوامل بيماريزا و انگل ندارند.

5- چون دماي آب آنها ثابت است در نتيجه در فصول سرد سال دچار يخبندان نمي شوند.

6- با توجه به ثابت بودن دما ماهيها در تمام فصول سال رشد خواهند نمود.

 

معايب چشمه ها

1- چون چشمه ها از آبهاي زيرزميني مي باشند اكسيژن محلول آنها پايين است.

2- برخي داراي گازكربنيك محلول بالايي مي باشند.

3- برخي ممكن است املاح آهن داشته باشند.

چنانچه زمين مورد احداث مزرعه پرورش ماهي قزل آلا داراي شيب مناسبي باشد با طراحي مناسب مزرعه مي توان با استفاده صحيح از شيب و حالت پلكاني دادن به كانال انتقال آب و استخرها معايب چشمه ها را ازبين برد و موجب افزايش اكسيژن محلول و كاهش گازكربنيك گرديد.

 

"قنات"

مزايا و معايب قنوات

مزايا و معايب قنوات مانند چشمه ها بوده فقط با اين تفاوت كه آب قنوات در زمان لايروبي گل آلود مي شود و در صورتيكه قنات داراي ماهي بومي باشد احتمال آلودگي انگلي در ماهيان قنات وجود دارد.

 

"رودخانه "

مزاياي رودخانه ها

1- آب رودخانه در مسير حركت جريان آب از نظر اكسيژن، اشباع شده بنابراين ميزان اكسيژن محلول آب رودخانه ها بالاست.

2- عدم وجود آهن با توجه به بالا بودن ميزان اكسيژن چنانچه آب رودخانه ها داراي آهن باشد، با اكسيژن تركيب شده و رسوب خواهد كرد.

3- عدم وجود گازهاي مضر مانند گازكربنيك در آب رودخانه ها

4- همراه جريان آب غذاي طبيعي وارد استخر مي شود كه ماهيان پرورشي مي توانند از آنها به عنوان غذاي زنده استفاده نمايند.

 

معايب رودخانه ها

1-نوسانات درجه حرارت شبانه روزي و فصلي دارند. نوسانات فصلي آب رودخانه ممكن است21- 3 درجه سانتيگراد و نوسانات شبانه روزي 5- 4 درجه سانتيگراد برسد.

2- نوسانات زياد دبي آب دارند. در فصل بهار مقدار آب رودخانه ها خيلي زياد ولي در ساير فصول كاهش مي يابند.

3- احتمال انتقال بيماريهاي انگلي و عوامل بيماريزا در اثر وجود ماهيان بومي رودخانه به استخرهاي پرورش ماهي وجود دارد.

4- احتمال سيلابي شدن و گل آلودگي آب وجود دارد.

5- احتمال يخبندان آب در فصل زمستان در اثر كاهش دماي آب رودخانه وجود دارد.

6- احتمال وجود آلودگي ناشي از فاضلابها و ساير مواد آلاينده از قسمتهاي بالادست رودخانه وجود دارد.

 

" چاهها "

 

مزاياي چاهها

مزاياي چاهها مانند چشمه ها مي باشد چون از آبهاي زيرزميني محسوب مي شوند.

معايب چاهها

1- براي استحصال آب چاهها نياز به صرف انرژي مي باشد بر خلاف چشمه ها كه آب به حالت طبيعي و بدون صرف انرژي از زير زمين خارج مي شود.

2- چون آب چاهها توسط پمپ از زير زمين پمپاژ مي گردد بنابراين احتمال اينكه آب و هوا در كنار هم تحت فشار چندين اتمسفر فشار قرار گيرند وجود دارد كه در اين صورت ازت مولكولي به صورت فوق اشباع در آمده و در ماهيان ايجاد بيماري حباب گازي مي نمايد كه اين مشكل را مي توان با نصب برجك هوادهي در مسير آب چاه برطرف نمود.

3- آب چاهها چون از زير زمين خارج مي شوند از نظر اكسيژن كمبود دارند كه با نصب برجك هوادهي در مسير آب چاهها علاوه بر اينكه گازهاي مضر از آب خارج خواهند شد اكسيژن محلول هم افزايش خواهد يافت.

 

مقدار آب مورد نياز مزارع پرورش ماهي قزل آلا

 

1- در صورت استفاده عادي از آب بدون استفاده از دستگاههاي هواده و سيستم گردش آب به ازاي دبي 10 ليتر در ثانيه 5/1- 1 تن ماهي قزل آلا در يك دوره پرورش 10- 8 ماهه مي توان توليد نمود.

2- در صورت موجود بودن برق شبكه و استفاده از دستگاههاي هواده و استفاده مجدد از آب خروجي يا سيركولاسيون آب به ازاي دبي 4- 2 ليتر در ثانيه يك تن ماهي قزل آلا مي توان توليد نمود.

 

در سيستمهاي مدار بسته پرورش ماهي قزل آلا با دبي 10 ليتر در ثانيه 100 تن ماهي قزل آلا توليد مي گردد.

 

 

 

 

انواع استخرهاي پرورش ماهي قزل آلا

1- استخرهاي خاكي دانماركي

2- حوضچه هاي گرد

3- استخر سيلوئي (Silo Pond)

4- استخرهاي بتوني دراز

 

1-  استخرهاي خاكي دانماركي  

ساده ترين استخرها مي باشند. اين استخرهاي خاكي داراي 30 متر طول، 10 متر عرض و 2/1 متر عمق مي باشند. به ازاي دبي 10 ليتر در ثانيه جريان آب دائم در هر استخر مي توان 5 كيلوگرم ماهي قزل آلا در هر متر مكعب آب در يك دوره يك ساله توليد نمود. با افزايش دبي آب توليد مي تواند تا 30 كيلوگرم در هر متر مكعب افزايش يابد. از معايب اين استخرها رشد جلبكهاي ريسه اي و ساير گياهان آبزي و گل آلود شدن در زمان توركشي مي باشد.

 

2- حوضچه هاي گرد

اين حوضچه ها به صورت دايره ه اي يا 8 ضلعي از جنس بتن يا فايبر گلاس يا فلزي ساخته مي شود. قطر اين حوضچه ها 10- 2 متر و عمق آنها 2- 1 متر مي باشد. دريچه خروجي اين استخرها در مركز استخر واقع شده است. زاويه آب ورودي با لوله طوري تنظيم مي شود كه در استخر جريان چرخشي ايجاد كند. سرعت آب ورودي توسط لوله به استخر 120-80 سانتيمتر در ثانيه مي باشد. سرعت جريان آب در استخر 1/6- 5/1 سانتيمتر بر ثانيه متغير است. جهت جريان آب در استخر بايد خلاف عقربه ساعت باشد زيرا در نيمكره شمالي ماهي قزل آلا تمايل دارد كه در جهت عقربه ساعت در استخر شنا كند. چون ماهي قزل آلا عادت دارد بر خلاف جهت آب شنا كند. بنابراين جهت جريان گردش آب بايد خلاف عقربه ساعت تنظيم گردد.

مزاياي حوضچه هاي گرد

  • آب كمتري مورد استفاده قرار مي گيرد.

2- آب دائماً در حال چرخش و دوران است و ماهيها به طور يكنواخت درقسمتهاي مختلف استخر پراكنده اند.

3- چرخش آب موجب مي شود كه مواد آلاينده و غذاهاي مصرف نشده را به سمت خروجي هدايت كند كه اين حالت يك نوع خودپالائي در استخر ايجاد مي كند و آلودگي آب استخر را كاهش مي دهد.

4- تغذيه در اين حوضچه ها بهتر انجام مي شود چون غذا همراه جريان آب دور مي زند، ديرتر به كف رسوب مي كند و فرصت بيشتر دارد تا غذا را بگيرد بنابراين پرت غذايي در اين استخرها كمتر است.

5- تراكم كشت در اين حوضچه ها بالاست. براي پرورش بچه ماهي به ازاي هر متر مكعب 3- 2 كيلوگرم و براي ماهيان پرواري 35- 25 كيلوگرم به ازاي هر متر مكعب حجم آب استخر مي توان توليد نمود.

6- بازماندگي ماهي و بچه ماهي بيشتر است زيرا غذادهي و تغذيه بهتر انجام مي شود، مواد آلاينده ناشي از فضولات سريعاً همراه جريان آب خارج مي شوند و استخرها تميزترند.

7- جريان هيدروليك مناسبي در تمام مناطق استخر ايجاد مي شود و زاويه مرده وجود ندارد.

8- اين حوضچه ها از بهترين حوضچه ها براي پرورش لارو و بچه ماهي محسوب مي شوند.

معايب حوضچه هاي گرد

1- مساحت زمين بيشتري را در مقايسه با ساير استخرها اشغال مي كنند.

2- هزينه ساخت آنها بيشتر است.

 

  • استخرهاي سيلوئي

اين استخرها شبيه سيلو و استوانه اي شكل بوده، ارتفاع آن 5 متر و قطر آن 30 متر مي باشد. آب جاري از پايين مخزن وارد سيلو شده و از قسمت بالا تخليه مي شود بنابراين در اين استخرها جريان آب از پايين استخر به بالا مي باشد. جريان آب در هر سيلو 28 ليتر در ثانيه است. با اين مقدار آب در هر سيلو 2820 كيلوگرم ماهي قزل آلا (معادل 136 كيلوگرم در هر متر مكعب) در هر دوره مي توان توليد نمود.

مزاياي استخرهاي سيلوئي

1- به مساحت كمي زمين براي استخرسازي نياز دارد.

2- چون جريان آب از پايين به بالاست خودپالايي انجام مي شود. مواد آلاينده معلق آب همراه جريان آب از استخر خارج مي شوند.

3- هزينه استخرهاي سيلوئي در مقايسه با ساير استخرها پايين است.

معايب استخرهاي سيلوئي

در اين استخرها صيد ماهيها و جمع آوري تلفات كمي مشكل است.

 

4-  استخرهاي بتوني دراز

بيش از 95% مزارع پرورش ماهيان سردآبي در ايران داراي اين استخرها مي باشند.

مزاياي استخرهاي بتوني دراز

1- چنانچه شيب زمين مناسب باشد با ساختن استخرها  به صورت سه رديف متوالي و به حالت پلكاني، از آب جاري سه بار مي توانيم استفاده كنيم.

2- صيد و نمونه برداري ماهيها آسان است.

3- كنترل، تغذيه و درمان ماهيها راحت است.

معايب استخرهاي بتوني دراز

1- جريان هيدروليك يكنواخت و مناسبي در تمام مناطق استخر ايجاد نمي شود. بخشي از قسمتهاي استخر داراي زاويه مرده است. 

2- خودپالايي در مقايسه با ساير استخرها كمتر انجام مي شود.

3- به لحاظ رسوب گذاري در كف استخر، به پاكسازي و تميز نمودن مكرر كف استخر در طول دوره پرورش بايد انجام شود.

 

مشخصات يك استخر مناسب بتوني دراز

1- جهت طولي استخر براي حداقل آفتابگيري شمالي و جنوبي باشد.

2- نسبت طول به عرض استخر 10 به 1 باشد؛ بنابراين چنانچه طول استخر 30 متر باشد عرض آن 3 متر است.

3- نسبت عرض به عمق 3 به 1 باشد.

4- كف استخر از محل ورودي به خروجي داراي شيب مناسب باشد. بهترين ميزان شيب 5/0 درصد است.

5- گوشه هاي استخر زاويه مرده نداشته باشد.

6- استخر به گونه اي احداث شود كه آب آن به راحتي قابل تخليه و شستشو و ضدعفوني باشد.

7- داراي دريچه ورودي مناسب باشد. دريچه ورودي بايد داراي 2 شيار باشد. يك شيار براي تنظيم آب ورودي و يك شيار براي توري گذاري جهت جلوگيري از خروج ماهيها از استخر، چون ماهي قزل آلا عادت دارد خلاف جهت جريان آب شنا كند در صورت نداشتن توري ماهيها از استخر خارج شده و به داخل كانال انتقال آب مي روند. براي ضريب اطمينان بيشتر لازم است هر استخر داراي 2 دريچه ورودي باشد تا در صورت بند آمدن يكي از دريچه ها جريان آب از دريچه ديگر وارد استخر گردد. در صورت قطع آب استخر ماهيان دچار كمبود اكسيژن شده و تلفات سنگيني را خواهند داد.

8- استخر داراي دودريچه خروجي باشد و هر دريچه داراي سه شيار باشد. شيار اول براي نصب توري جهت جلوگيري از خروج ماهيها، شيار دوم براي تخته گذاري تا عمق 15 سانتيمتري كف و ايجاد فضايي كه آب استخر را كه داراي اكسيژن كمي بوده و مواد آلاينده آن زياد است خارج نمايد و شيار سوم براي تخته گذاري از كف و تنظيم عمق آب استخر. مثلاً چنانچه بخواهيم عمق آب استخر 80 سانتيمتر تنظيم شود 8 قطعه تخته با عرض 10 سانتيمتر را روي هم قرار مي دهيم تا عمق آب به اندازه 80 سانتيمتر تنظيم شود. لازم به ذكر است كه دريچه خروجي مناسب نقش زيادي در بهداشت و خودپالائي استخر دارد.

9- اين استخرها را نبايد بيشتر از 3 رديف متوالي ساخت. چنانچه تعداد رديفها  بيشتر از 3 رديف باشد، در رديفهاي بعدي ماهيان دچار كمبود اكسيژن خواهند شد و تغييرات دما بالا خواهد بود. استخر هاي متوالي به صورت پلكاني بوده و اختلاف ارتفاع هر رديف استخر نسبت به رديف بعدي بايد حداقل 50 سانتيمتر باشد تا اين اختلاف ارتفاع با ايجاد دراپ و حالت آبشاري نمودن جريان آب كمبود اكسيژن را در رديفهاي بعدي جبران كند.

10- معمولاً در مزارع پرورش ماهي قزل آلا از نظر ابعاد 3 نوع استخر احداث مي نمايند:

الف) استخرهاي پرورش بچه ماهي 15 متر طول و 5/1 متر عرض دارند.

ب) استخرهاي پيش پرواري 25 متر طول و 5/2 متر عرض دارند.

ج) استخرهاي پرواري 30 متر طول و 3 متر عرض دارند.

 

عوامل موثر بر ميزان تراكم ماهي قزل آلا در استخرهاي پرورشي

 

1- اندازه ماهيها

2- دماي آب

3- دبي آب

4- اكسيژن محلول آب

5- PH آب

محاسبه ميزان تراكم ماهي قزل آلا در استخر بتوني دراز

 

به منظور محاسبه تراكم ماهي قزل آلا در استخر اطلاعات زير مورد نياز است:

1- اندازه گيري دماي آب استخر

2- اندازه گيري دبي آب

3- تعيين ميزان اكسيژن آب ورودي

  • مشخص بودن وزن ميانگين ماهيان مورد پرورش

 

 

تغذيه ماهي قزل آلاي رنگين كمان

 

تعريف غذا: ماده اي مركب كه احتياج موجود را رشد، حركت و توليد مثل بر آورده مي كند. اين مواد مركب كه در غذا موجودند عبارتند از: 1- پروتئين  2- چربي  3- كربوهيدرات  4- ويتامينها  5- مواد معدني  6- افزودنيهاي مجاز

 

اهميت تغذيه ماهي قزل آلا

 

1- حدود 50 تا 60 درصد هزينه توليد ماهي قزل آلا را خوراك تشكيل مي دهد. لذا تغذيه مناسب ماهي موجب كاهش هزينه توليد و افزايش سودآوري مي شود.

2- تغذيه مناسب موجب مي شود كه طعم و مزه ماهي و كيفيت گوشت ماهي مناسب شود.

3- تغذيه مناسب موجب تقويت بدن ماهي شده و مقاومت بدن ماهي را نسبت به عوامل بيماريزا افزايش مي دهد و در نتيجه از بروز تلفات ماهيها پيشگيري مي كند.

4- تغذيه مناسب موجب افزايش سرعت رشد ماهي شده و طول دوره پرورش را كاهش مي دهد.

  • تغذيه مناسب موجب كاهش آلودگي آب استخر مي شود.

 

خصوصيات يك غذاي خوب براي ماهي قزل آلا

1- سالم و جذاب باشد.

2- سريع الهضم باشد.

3- اندازه و سايز مناسب داشته باشد.

4- طعم و بوي مناسب داشته باشد..

5- در دسترس باشد.

6- شناوري داشته باشد.

7- در آب حل شود.

8- مغذي باشد..

9- اقتصادي باشد.

10- براي انسان و محيط زيست مضر نباشد.

 

غذاي طبيعي ماهي قزل آلا

ماهي قزل آلا در محيط طبيعي يك ماهي شكارچي است و داراي رژيم گوشتخواري مي باشد. غذاي طبيعي اين ماهي در محيط طبيعي عبارتند از:

1- ماهيان ريز  2- حشرات آبزي  3- لارو حشرات آبزي  4- حشرات پروازي سطح آب  5- كرمها  6- سخت پوستان

 

نيازهاي حرارتي ماهي قزل آلاي رنگين كمان

 

درجه حرارت مطلوب براي رشد

5/15 درجه سانتيگراد

درجه حرارت تحمل

20- 0 درجه سانتيگراد

درجه حرارت توقف تغذيه

كمتر از 4 درجه سانتيگراد

درجه حرارت كاهش تغذيه

كمتر از 8 درجه سانتيگراد

درجه حرارت توليد مثل

12- 6 درجه سانتيگراد

درجه حرارت مرگ آور

بالاتر از 25 درجه سانتيگراد

 

جدول1) جدول نيازهاي حرارتي ماهي قزل آلاي رنگين كمان

 

تاثير دماي آب استخر در طول دوره پرورش

 

دماي آب استخر تاثير زيادي در طول دوره پرورش ماهي قزل آلا دارد. جدول زير طول دوره پرورش ماهي قزل آلا را در دماهاي مختلف از وزن 5 گرم تا وزنهاي 250 و 400 گرمي را نشان مي دهد:

 

رديف

دماي آب

طول دوره به روز

وزن 250- 5 گرمي

طول دوره به روز

وزن 400- 5 گرمي

1

15

160

200

2

14 تا 16

180

220

3

13 تا 17

190

240

4

12 تا 18

220

270

5

11 تا 19

240

300

6

10 تا 20

280

340

7

9 تا 21

320

400

8

8 تا 22

380

470

 

جدول2) جدول تاثير دماي آب استخر در طول دوره پرورش

 

جدول محاسبه ميزان انواع غذاها و بچه ماهي مورد نياز جهت توليد يك تن ماهي قزل آلا

 

تا وزن ميانگين 250 گرم (ضريب تبديل 5/1)

 

انواع خوراک

اندازه خوراك

(ميليمتر)

وزن ماهي

(گرم)

تعداد بچه ماهي مورد نياز جهت توليد يك تن ماهي

مقدار غذاي مورد نياز(كيلوگرم)

درصد انواع غذاي مورد نياز دوره

تعداد دفعات غذادهي روزانه

درصد تلفات دوره

 

SFT1

 

 

1- 5/0

كمتر از 5/0

 

4730

كمتر از 5/0 گرمي

 

5/3

 

2/0

 

30

 

40

 

SFT2

 

5/1- 1

 

2- 5/0

4550

5/0 گرمي

 

5/10

 

6/0

 

20

 

4

 

SFT3

 

2- 5/1

 

5- 2

4370

2 گرمي

 

20

 

2/1

 

10

 

3

 

FFT1

 

5/2- 2

 

10- 5

4290

5 گرمي

 

32

 

2

 

10

 

2

 

FFT2

 

5/2

 

20- 10

4200

10 گرمي

 

63

 

4

 

8

 

2

 

GFT1

 

3

 

100- 20

4120

20 گرمي

 

494

 

32

 

8- 5

 

1

 

GFT2

 

4

 

250/ 100

4040

100 گرمي

 

 

909

 

60

 

3

 

1

 

جدول3) جدول محاسبه ميزان انواع غذاها و بچه ماهي مورد نياز جهت توليد يك تن ماهي قزل آلا تا وزن ميانگين 250 گرم (ضريب تبديل 5/1)

 

 انواع غذاهاي مصرفي ماهي قزل آلا

 

1- غذاي تر با ميزان رطوبت 60% به صورت دست ساز

2- غذاي مرطوب با ميزان رطوبت 30% به صورت دست ساز

  • غذاي خشك يا پلت توليد كارخانجات آبزيان با ميزان رطوبت كمتر از 10%

 

معايب غذاهاي تر و مرطوب (دست ساز)

1- مواد اوليه به كار رفته در خوراك ممكن است داراي كيفيت مناسب نباشد.

2- خوراك توليد شده ممكن است از نظر تركيبات بالانس و متعادل نباشد.

3- به علت بالا بودن ميزان رطوبت، ماندگاري خوراك خيلي كم است.

4- ضريب تبديل خوراك بالاست، احتمال آلودگي آب وجود دارد.

5- ذرات غذا ممكن است خوب آسياب و ميكس نشده باشند.

6- سايز غذاي توليدي ممكن است متناسب با اندازه دهان ماهيان نباشد.

7- احتمال آلودگي محيط زيست وجود دارد.

8- احتمال مسموميت غذايي ماهيان بالاست.

9- ممكن است خوراك بهداشتي نباشد.

 

مزاياي خوراك پلت خشك توليدي كارخانجات

1- خوراك كنسانتره توسط كارشناس تغذيه فرموله مي شود بنابراين تركيبات آن بالانس است.

2- خوراك، تحت دماي بالا توليد مي شود در نتيجه بهداشتي تر است.

3- ذرات غذا خوب آسياب و ميكس مي گردند.

4- چون ضريب تبديل مناسب دارد آب استخر را كمتر آلوده مي كند.

5- اندازه پلتهاي غذايي متناسب با وزن ماهيها و اندازه دهان ماهيها ساخته مي شود.

6- بسته بندي مناسب و بهداشتي دارد.

7- حمل و نقل و انبار نمودن آن آسان است.

8- چون رطوبت غذا پايين است حدود 3-2 ماه خوراك را مي توان نگهداري نمود.

  

عوامل موثر در رشد ماهي قزل آلا

1- عوامل محيطي: دماي آب، مقدار اكسيژن محلول، شرايط نوري، تراكم ماهيها، مقدار CO2 آب، كيفيت آب

2- عوامل تغذيه اي: كميت و كيفيت غذا

3- عوامل داخلي: اندازه ماهي، بلوغ جنسي، خصوصيات ارثي ماهي

 

اصول تغذيه ماهي قزل آلا

1- ميزان غذاي روزانه ماهي نه كم و نه زياد باشد. غذادهي زياد موجب پرت غذايي و آلودگي استخر و پرخوري سوء هاضمه و تلفات ماهيها مي گردد و ضريب تبديل غذايي را افزايش مي دهد و موجب كاهش سوددهي مزرعه پرورش ماهي مي شود.

2- غذادهي كم موجب تلفات ناشي از گرسنگي، ضعيف شدن ماهي، كانيباليسم و كاهش رشد مي گردد.

3- مقدار غذاي روزانه بايد طبق جدول محاسبه شود تا به اندازه كافي باشد.

4- دفعات غذادهي بايد كافي باشد، غذا دادن به دفعات بيشتر گرسنگي را كاهش داده و موجب هم وزن شدن گله ماهيها خواهد شد. تغذيه به دفعات كم منجر به تلف و پرت شدن غذا شده و ضريب تبديل را افزايش مي دهد و موجب آلوده شدن آب استخر مي شود.

5- ميزان غذا بايد بر اساس رفتار ماهيها و اشتهاي ماهيها در هنگام غذادهي باشد.

6- عواملي كه موجب كاهش تغذيه ماهي مي شوند عبارتند از: كاهش اكسيژن محلول آب، بالا بودن دماي آب بالاتر از 22 درجه سانتيگراد و كمتر از 4 درجه سانتيگراد، گل آلودگي آب، آلودگي آب به مواد آلاينده، بالا رفتن آمونياك آب، بيمار شدن ماهيها و... .

7- غذاي ماهي بايد سالم و عاري از هرگونه آلودگي، فساد و ماندگي باشد و تاريخ مصرف آن نگذشته باشد.

8- خوراك را بايد قبل از مصرف الك نمود تا نرمه هاي غذايي به استخر اضافه نشود زيرا موجب آلودگي آب استخر مي شود.

9- غذادهي بايد با حوصله و به مقدار كم به استخر و بر روي گله ماهيان پاشيده شود تا كل غذاي ريخته شده در استخر را ماهيان مصرف نمايند و حداقل پرت غذايي را داشته باشيم.

10- در زمان غذادهي بايد دور تا دور استخر حركت نموده و غذا را به صورت يكنواخت در تمامي نقاط استخر كه گله ماهيها مشاهده مي شوند پاشيده شود. غذادهي از يك نقطه استخر شروع و به همان نقطه ختم شود.

11- در زمان غذادهي عمق آب استخر زياد باشد تا پرت غذادهي كاهش يابد زيرا غذا دير تر به كف استخر مي رسد.

12- در ظهر نبايد به ماهي غذا داد چون تابش نور آفتاب مستقيم است و موجب كاهش ديد ماهي مي شود و پرت غذادهي را افزايش مي دهد.

13- در صورتيكه ماهيان استخر هم وزن نباشند بسته به اختلاف وزن از 2 تا 3 نوع غذا با اندازه هاي مختلف استفاده مي كنيم.

14- وقتي غذاي جديد به ماهيان داده مي شود به تدريج از غذاي قبلي(قديمي) كم مي كنيم و به غذاي جديد اضافه مي كنيم تا ماهي به غذاي جديد عادت نمايد.

15- بهتر است غذاهاي جديد را ابتدا بر روي تعداد كم ماهي به مدت 3- 2 روز آزمايش نمود و سپس به ساير ماهيان داده شود.

16- غذا در روشنايي روز داده شود.

17- كيسه هاي قديمي تر و آنهايي كه پارگي دارند را زودتر بايد مصرف نمود.

18- غذا را بايد در محلي دور از آفتاب نگهداري نمود.

19- هر وعده غذايي از يك درصد وزن كل ماهيها بيشتر نباشد.

20- غذاهاي كنسانتره با توجه به اينكه تحت حرارتهاي بالا توليد مي شود و برخي از ويتامينها تجزيه مي شود كه بايد به خوراك روزانه مولتي ويتامين و مواد معدني اضافه نمود.

فوايد استفاده از مولتي ويتامين و مواد معدني

 

عوامل موثر در استفاده از مکمل های ویتامینه و معدنی در ماهی قزل آلا

1- سرعت رشد ماهيها را افزايش مي دهد.

2- ضريب تبديل غذا را كاهش مي دهد.                                                     

3- موجب پيشگيري از بيماريهاي ناشي از كمبود ويتامين و مواد معدني مي گردد.                     

4- مقاومت بدن ماهيها را نسبت به عوامل بيماريزا افزايش مي دهد.

5- موجب كاهش بيماري مي شود.

6- موجب پيشگيري از تلفات مي گردد.

  • طول دوره پرورشي را كوتاه مي كند.

سازنده های غذا و مکمل به روش ارزیابی دقیق خاصیت و کیفیت تولیدات ویتامینها نیاز دارند به دو دلیل :
اول : خاصیت بیولوژیکی ( زیست شناختی ) این تولیدات در مکمل و غذا یک فاکتور شناخته شده است .
دوم : کارایی تکنو لوژیکی فاکتوری جهت بالا بردن سودمندی و قابلیت تولید مکمل می باشد .
ویتامینهای خالص معمولا برای استفاده مستقیم در غذای حیوان مناسب نیستند از این رو باید از قبل به وسیله فرایند های پیشرفته مخصوص در فرمهای قابل حمل به منظور قابل استفاده ساختن آنها به آسانی در مکمل یا گیاهان غذایی تنظیم شوند .


مراحل فرمولاسیون مکمل ها شامل :
1- پراکنده گی 2- خشک کردن به روش پاشیدن 3- جذب سطحی 4- پوشش دار کردن
 فرم ناکافی ویتامینهای مصنوعی تشکیل شده از روغن و کریستالهای بزرگ می باشد . محتویات آن در واحد زمان ناپایدار بوده و بصورت زیاد غلیظ شده می باشد .

 

نام شیمیایی ویتامینها

نام معمولی ویتامینها

رتینول

کوله کلسیفرول

 α توکوفرول

منادیون

تیامین

ریبوفلاوین

(PP)نیکوتینیک اسید

(B3,B5) نیاسین آمید و

(B3,B5)  د- پنوتینیک اسید و

پیردوکسین

ِ B9 اسید فولیک و فولامین و

H0,B7 د- بیوتین و

سیانوکوبالامپن

اسید اسکوربیک

A

D3

E

K3

B1

B2

نیاسین

نیاسین آمید

کالپن

B6

اسید فولیک

بیوتین

B12

C

 

 

ویژگیهای فیزیکوشیمیایی مولکولها

رنگ تولید مصنوعی

فرم فیزیکی تولید مصنوعی

فرم شیمیایی معمولی مورد استفاده

نام ویتامین

قهوه ای تا زرد

سفید مایل به زرد

زرد روشن تا قهوهای

 

 

زرد طلایی

سفید

زرد-پرتقالی

سفید تا کرم

 

سفید

روغنی که در درجه حرارت اتاق متبلورشده

زرین (صمغ)

روغن چربی

 

چربی

پودر متبلورشده (کریستالی)

پودر متبلورشده

پودر کریستالی

 

پودر کریستالی

استراستات،پالمتیات،پروپیانات

الکل

استر

دی ال-آلفا- توکو فرمول استات

او-آلفا- توکو فرمول استات

MNB,MSBC,MSB,MPB  کمپلکس

هیدروکولین- مونونیترات

ریبوفلاوین

نیکوتینیک اسید

نیکوتین آمید

دی- کلسیم پنتوتنات

دی ال- کلسیم پنتوتنات

A

D3

E

 

K3

B1

B2

نیاسین

نیاسینامید

کالپن

سفید

زرد

سفید

 

قرمزتیره

قهوهای

 

سفید مایل به زرد

پودر کریستالی زبر

پودر کریستالی

پودرکشیده شده کریستالی

 

پودر کریستالی

سوپ تخمیری خشکانیده

 

پودر کریستالی

هیدروکلراید

اسید فولیک

د-بیوتین

 

سیانوکوبالامین

مخلوطی از ترکیبات زیر فعالیت B12

اسید یانمک سدیم

B6

اسید فولیک

بیوتین

 

B12

 

 

C

 مشکلات مطرح دراستفاده از ویتامینهای خالص در غذای حیوان و فرمولاسیون محلولها براه چیره شدن بر آنها 

انواع اصلی فرمولاسیون

کاربرد محلول

مشکل فرم خالص ویتامین

 

پوشش دار شده

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

پوشش دار شده

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

جذب سطحی

خشک شده به روش پاشیدن

 

کمپلکس شیمیایی

آمیخته شدن با حامل

 

 

 

 

تشکیل پودر

محافظت

رقت

 

تشکیل پودر

محافظت

رقت

 

تشکیل پودر

 

 

تشکیل پودر

 

 

درمان فیزیکی پودر

-فرم فیزیکی

-پایداری

غلظت

 

 فرم فیزیکی

-پایداری

-غلظت

 

فرم فیزیکی

 

 

فرم فیزیکی

-پایداری

 

چسپندگی

A

 

 

D3

 

 

E

 

K3

 

B1

خشک شده به روش پاشیدن

گرانوله شدن

 

 

نیاسینامید

 

 

آسیاب شده

 

 

خشک شده به روش پاشیدن

 

 

خشک شده به روش پاشیدن

خرد شده و باند شده با حاصل

 

رقت

رقت

 

 

پوشش دار شده

درمان فیزیکی پودر

 

 

 

درمان فیزیکی پودر

 

 

 

 

 

درمان فیزیکی پودر

 

 

رقت

درمان فیزیکی کریستالها

 

غلضت

غلضت - تشابه

 

 

درمان فیزیکی پودر

 چسپندگی

الکترواستاتیکی

 

 

       جاذب الرطوبتی

 

جاذب الرطوبتی

قابلیت مخلوط شدن

 

 

 چسپندگی

الکترواستاتیکی

 

فرم فیزیکی غلظت ( تمرکز )

 

 

پودر کریستالی

سوپ تخمیری خشکانیده

 

 

جاذب الرطوبت

پایداری

B2

 

نیاسین

نیاسینامید

کالپن

B6

 

اسید فولیک

 

بیوتین

 

B12

 

 

‍‍C

 

 

ترکیبات مکمل
ساختن یک مکمل نیاز به انتخاب دقیق مواد تشکیل دهنده دارد : ویتامین ها ، ریز مغذی ها ، مینرالها و حاملها
انتخاب مینرالها و ریز مغزی ها :
- انتخاب ریز مغذی ا و مینرالها از سازش بین حالت تهاجمی فیزیکو شیمیشان نسبت به دیگر ترکیبات و قابیت دسترسی خوبشان برای حیوانات نتیجه می شود .
- به این دلیل مینرالها و ریز مغذیها اغلب مسئول واکنشهای پراکسید هستند که ممکن است به ویتامینها زیان وارد کنند .
- مهاجم ترین تولیدات اغلب سولفات های جاذب الرطوبه هستند که هم آب و هم یون فعال تولید می کنند ، در مقایسه اکسیدها . کربنات ها ممکن است کاملاً این واکنشهای شیمیایی را محدود می کند .

 

استثناء : اکسیدهای مشخص ممکن است بسیار واکنش پذیر باشند ( اکسید منیزیم )
وقتی که مخلوطها برای مدت زمان طولانی ذخیره می شوند توصیه می شود هر زمان که ممکن است مکملهای جداگانه از ویتامینها و ریزمغذیها تهیه کنیم .

 
نکته :
کولین کلراید بسیار جاذب الرطوبه است ، یونهای کلرید بسیار مهاجمی آزاد می کند از این رو توصیه می شود هر زمان که ممکن است آنرا مستقیماً در داخل غذا و نه در داخل مکمل مخلوط کنیم.

انتخاب حامل :‌
انتخاب حامل یک فاکتور مهم برای کیفیت مکمل می باشد .
معیارهای انتخاب حامل :‌برای عمل آوری مکمل :
- خنثی کردن الکتریسیته ساکن که در مینرالهای فعال مشخص شده است .
- جلوگیری از عدم اختلاط بین ترکیبات فعال مکمل ( به موجب آن نیاز دارد که چگالی و اندازه ذره حامل با سایر ترکیبات سازگار باشند )
اتصال بین اجزای کوچک . این حاملهای مختلف از رقیق کننده ها که در خاصیت آن دخالت ندارند .
حاملها عموماً از منابع گیاهی هستند ( سبوس گندم ، چوب ذرت ، پوسته برنج ) 

در حالی که رقیق کننده ها از مابع غیر آلی هستند ( کربنات کلسیم )
برای ذخیره سازی مکمل :
کاهش فعالیت آب در مکمل ( یک مکمل خوب بایستی در جدا کردن آب آزاد از مکمل توانا باشد )
حاملهای گیاهی عموماً این تونایی را دارند .

علائم کمبود ویتامین ها، مواد معدنی و عناصرتغذیه ای در ماهی قزل الا

  • اسید فولیک: FOLICACID

علائم: کم خونی + بی اشتهایی – تیره شدن رنگ پوست – کاهش رشد – بی حالی و سستی – شکنندگی باله ها

  • اینوزیتول: INOSITOL

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – تورم معده + کبد چرب – کاهش رشد

  • نیاسین: NIACIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – تورم بدن + کاهش رشد – خونریزی در پوست – زخم درروده + زخم در پوست

  • پیرودوکسین: PYRODOXIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – بی قراری و نا هماهنگی حرکتی – تشنج و پرش در آب – تورم بدن – از دست دادن

  • ویتامین B12

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – شکنندگی گلبول های قرمز خون – کاهش رشد – پایین بودن میزان همو گلوبین

  • ریبوفلاوین : RIBOFLAVIN

علائم: کم خونی – بی اشتهایی – بی قراری و نا هماهنگی حرکتی – آب مروارید چشم – کدرشدن عدسی چشم

  • ویتامین : VITAMIN C

علائم: کم خونی – بی اشتهایی + آب آوردگی شکم – غیر طبیعی شدن غضروف ها – بیرون زدگی چشم ها – کاهش

  • ویتامین E

علائم: کم خونی + آب آوردگی شکم + سروئیدی شدن کبد – تحلیل عضلانی – تورم بدن + بیرون زدگی چشم ها

  • ویتامین K

علائم: کم خونی – کندی انعقاد خون

  • بیوتین : BIOTIN

علائم: بی اشتهایی – تحلیل رفتن برانش ها + تیره شدن رنگ پوست- تشنج و پرش – خوردگی برانش ها + کبد چرب

  • پانتوتنیک اسید : ACID PANTOTHENIC

علائم: بی اشتهایی – بی قراری + تحلیل رفتگی برانش ها + چماقی شدن رشته های برانشی – تورم پوست – تورم

  • تیامین : THIAMIN

علائم: بی اشتهایی + تحلیل عضلانی – آب مروارید چشم – تشنج و پرش – کم رنگ شدن پوست بدن – تورم بدن 1 / 3

:علائم کمبود ویتامین ها، مواد معدنی و عناصرتغذیه ای در ماهی قزل الا

  • ویتامین A:

علائم: بی اشتهایی + آب آوردگی شکم + تغییرشکل عدسی چشم – تورم بدن + بیرون زدگی چشم ها + کاهش

  • تریپتوفان : TRYPTOPHAN

علائم: غیر طبیعی شدن غضروف ها – انحراف افقی ستون فقرات

  • متیونین : METHIONINE

علائم: آب مروارید چشم – کدرشدن عدسی چشم – آسیب چشمی

  • کولین : CHOLINE

علائم: کبد چرب – کاهش رشد + خونریزی درکلیه

  • آهن : IRON

علائم: کاهش هماتوکریت + پایین بودن هموگلوبین

  • فسفر:

علائم: تغییر شکل استخوان ها – انحراف افقی ستون فقرات

  • روی: ZINC

علائم: آب مروارید چشم – فرسایش باله ها – آسیب چشمی

  • اسید چرب : ACIDS FATTY

علائم: کم رنگ شدن پوست بدن – فرسایش باله ها – کاهش رشد – تحریک پذیری – کبد چرب + آسیب ماهیچه قلب

  • سلنیوم : SELENIUM

علائم: تحلیل عضلانی – افزایش حساسیت

  • کلسیم : CALCIUM

علائم: کاهش رشد

  • پروتئین : PROTEIN

علائم: کاهش رشد

  • بالا بودن کربو هیدرات قابل جذب :

علائم:رنگ پریده شدن کبد

  • اکسیده شدن چربی غذا

علائم: کم خونی + سروئیدی شدن کبد

 

نكاتي در مورد نگهداري صحيح خوراك ماهي در انبار

 

1- انبار غذا بايد خشك باشد و به خوبي تهويه شود تا دماي درون كيسه هاي خوراك ماهي ثابت بماند. دماي بالاتر از 30 درجه سانتيگراد در انبار باعث خرابي خوراك ماهي خواهد شد.

2- كيسه هاي خوراك ماهي بايستي روي پالتهاي چوبي يا پلاستيكي قرار داده شوند بطوريكه كيسه ها به تعداد 8 تا 10 كيسه روي هم چيده شده باشند.

3- كيسه ها نبايد مستقيماً روي كف سيماني انبار قرار داده شوند.

4- كيسه ها بايد از ديواره هاي انبار حداقل 50 سانتيمتر فاصله داشته باشند.

5- كيسه هاي چيده شده بر روي پالتها در رديفهاي دوتايي بايد حداقل به فاصله 1 متر از همديگر قرار بگيرند بطوريكه به راحتي بتوان از آنها عبور كرد.

6- محيط انبار بايد به دور از تابش خورشيد باشد.

7- از نفوذ رطوبت به محيط انبار بايد جلوگيري نمود.

8- از چيدن كيسه هاي ماهي در جوار مواد شيميايي بودار بايد خودداري نمود.

9- از نفوذ موش، پرندگان و ساير عوامل آلوده ساز به انبار بايد جلوگيري نمود.

10- خوراك ماهي مورد نياز بايد به صورت ماهانه تهيه و مصرف شود و از زمان توليد حداكثر تا 3 ماه بيشتر نبايد در انبار نگهداري نمود.

11- محيط انبار بايد هر 6 ماه يكبار نظافت و ضد عفوني گردد.

مشخصات يك غذاي نامناسب

  • كمبود پروتئين و اسيدهاي آمينه ضروري
  • كمبود اسيدهاي چرب ضروري

3- بالابودن مواد قندي(بالاتر از 25%)

4- بالابودن رطوبت(بالاتر از 10%)

5- بالابودن درصد خاكه

6- بالابودن درصد فيبر(بالاتر از 5%)

7- عدم استحكام پلتها

8- بو و مزه بد و زننده

9- بالابودن پراكسيد و ازت آزاد در حد استاندارد

10- كمبود ويتامين و مواد معدني

11- كلوخه شدن، كپك زدگي

12- درشت بودن ذرات تشكيل دهنده غذا

13- گذشتن تاريخ مصرف

 

ثبت آمار و اطلاعات مزرعه

1- تعداد بچه ماهي خريداري شده

2- وزن اوليه بچه ماهيها

3- تاريخ رهاسازي در استخرها

4- تعداد ماهي در هر استخر

5- ميزان تلفات روزانه

6- ميزان دبي آب استخرها

7- دماي آب استخر(روزانه صبح و بعد از ظهر)

8- ميزان غذاي روزانه

9- وزن ميانگين ماهيها(هر 15 روز)

10- PH آب

11- اكسيژن محلول آب

12- آمونياك آب

13- تاريخ صيد، وزن صيد و ميزان صيد

14- ضريب تبديل خوراك

تنظيم انرژي غذا

1- پروتئين بالا و انرژي بالا براي غذاهاي استارتر خوب است و براي ساير غذاها گران است.

2- پروتئين كم و انرژي زياد باعث چرب شدن گوشت ماهي مي شود و بازار پسندي را كاهش مي دهد.

3- پروتئين كم و انرژي كم براي جيره نگهداري خوب است.

4- پروتئين زياد و انرژي كم جيره غذايي مقرون به صرفه نيست و موجب افزايش توليد آمونياك و گران شدن غذا مي شود.

5- يك نسبتي بين انرژي قابل هضم و پروتئين قابل هضم در آزاد ماهيان مي باشد بطوريكه به ازاي هر هزار كيلو كالري انرژي خوراك جيره بايد 102- 92 گرم پروتئين قابل هضم داشته باشد.

  • به ازاي هر 3638 كيلو كالري انرژي خوراك مناسب يك كيلو ماهي مي توان توليد نمود.

 

محاسبه ميزان خوراك مورد نياز روزانه ماهي قزل آلا با استفاده از جدول غذايي

با توجه به آنكه ميزان خوراك مورد نياز ماهي قزل آلا نسبت مستقيم به درجه حرارت و اندازه ماهي دارد. در اين خصوص جداول تغذيه خاصي تنظيم گرديده است كه استفاده از آن به عنوان يك امر بديهي شايان توجه است. بر اساس اين جداول پيك مصرف ميزان خوراك مورد نياز ماهي قزل آلا در دماي 15 درجه سانتيگراد مي باشد كه خود نشان دهنده بهترين دماي مطلوب جهت پرورش ماهي قزل آلا مي باشد و در دماهاي بالاتر و پايين تر مقدار غذاي روزانه كاهش مي يابد.

فوايد جداول غذايي

  • محاسبه دقيق ميزان خوراك بر اساس دماي آب استخر و وزن ميانگين ماهيها.
  • جلوگيري از اتلاف هزينه خوراك كه بيشترين سهم را در پرورش ماهي دارد.

3- جلوگيري از آلوده شدن آب استخر بوسيله تعيين دقيق ميزان خوراك مورد نياز كه سبب گشته غذاي اضافي وارد استخر نگردد.

4- تعيين دقيق برنامه ريزي توليد با استفاده از جدول زماني و محاسبه طول دوره پرورش در دماهاي مختلف.

  • كمك به مديريت مزرعه با استفاده از اينكه در طول يك دوره 10 روزه ميزان رشد ماهي مشخص بوده كه در صورت عدم تحقق امر فوق نشان از وجود مشكل يا ناهنجاري بوده كه خود نياز به بررسي وضع شرايط موجود دارد.

روش محاسبه غذاي روزانه

جهت محاسبه غذاي روزانه ماهي قزل آلا بايد اطلاعات زير موجود باشد:

1- دماي آب استخر

2- تعيين وزن ميانگين ماهيها هر 10 روز يكبار

3- تعداد كل ماهيان استخر

4- دانستن ضريب تبديل غذايي خوراك

5- استفاده از جداول محاسبه خوراك

 

آشنایی با اصول بهداشتی مزارع پرورش ماهی

به باور آبزی پروران عرضه ماهیان پرورشی روز به روز با تقاضای بیشتر مصرف کنندگان مواجه شده است . این امر طبیعی به نظر می رسد که مردم تولیدات بهداشتی با کیفیت استاندارد را می پسندند. از طرفی مدیریت صحیح بهداشتی مزارع پرورش ماهی رکن اصلی و اساسی تولید اقتصادی ماهی می باشد و این مهم بدست نخواهد آمد مگر آنکه ملاحظات بهداشتی و سیاست های پیشگیری با دقت تمام به اجرا در آید.

برای اعمال چنین مدیریتی شناخت دقیق وضعیت تشریحی و فیزیولوژی ماهی و ارتباط متقابل و ظریف آن با محیط یعنی آب و درک عمیق از چگونگی بروز بیماریها در مزرعه و همه گیر شدن آن برای مدیران مزارع پرورشی ماهی ضروری است و تنها به کمک این شناخت امکان اتخاذ سیاست های پیشگیری بر اساس ویژگیها و امکانات هر مزرعه فراهم می گردد.

به طور کلی برای ایجاد یک معضل یا مشکل بهداشتی در یک مزرعه پرورش که در نهایت منجر به بروز بیماری در آن مزرعه می شود سه عامل اصلی باید همزمان در مزرعه وجود داشته باشد و دست به دست هم بدهند . این سه عامل عبارتند از : عامل بیماریزا ، میزبان ، محیط و عوامل محیطی که از این سه عامل ، عامل محیط بیشترین نقش را دارد.

( عوامل محیطی )+ میزبان + عامل بیماریزا = بیماری

مهمترین عوامل محیطی که تغییرات آن می تواند سلامت ماهی را تهدید کند و شرایط را برای ایجاد بیماری مساعد نماید و بسیار مهم می باشد آب است که به عنوان محل زندگی ماهی ، محل اخذ غذا و محل دفع مدفوع برای ماهی محسوب می شود و تمام فعالیت های فیزیولوژیکی ماهی هم در آب انجام می گیرد . لذا بسیار حائز اهمیت میباشد و باید به آن توجه خاصی گردد. بنابراین هر گونه تغییری در کیفیت آب میتواند منجر به بروز استرس و مستعد کردن ماهی برای درگیر شدن با بیماری گردد.

از جمله فاکتورهای کیفی آب می توان PH ، قلیائیت ، آمونیاک، کدورت، شوری، دی اکسید کربن، فلزات سنگین ، سختی ، اکسیژن ، نیترات ، نیتریت ، درجه حرارت را نام برد . همانطور که در قسمت قبل توضیح داده شد راه های دیگر برای انتقال عوامل بیماریزا به داخل مزارع پرورش ماهی وجود دارد که در صورت عدم مدیریت بهداشتی نامناسب در مزارع می تواند بروز بیماری را جلو بیاندازد و همچنین تشدید کند. از جمله راه های انتقال عوامل بیماریزا می توان پرندگان ، تخم چشم زده ، ماهیان خریداری شده و مدفوع پرندگان ، خریداران ماهی ، بازدید کنندگان ، وسایل نقلیه که به دلایل مختلف به داخل مزرعه وارد می شوند . تجهیزات پرورشی و حتی توسط کارکنان و کارگران مزرعه را نام برد.

یک سری نکات و موارد بهداشتی وجود دارد که باید توسط صاحبان مزارع و کارگران رعایت شود.

1- توجه خاص به سیستم گردش آب در استخرها . یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از بروز بیماری در ماهیان یک مزرعه می باشد از طرف دیگر اگر مدیریت مناسب نباشد و به سیستم گردش آب توجه نشود خود می تواند باعث انتشار سریع بیماری از یک استخر به استخرهای دیگر گردد. ماهیان بزرگتر معمولاً حاملین سالم می باشند و بدون اینکه علائم و بیماری را نشان دهند مستمراً این عوامل را از خود دفع نموده و وارد آب می نمایند در صورتی که آب استخرهای ماهیان بزرگتر وارد استخر بچه ماهیها گردد بروز بیماری در جمعیت بچه ماهیان اجتناب ناپذیر میباشد.

2- تخمهای چشم زده می باید از مراکز تکثیر ماهی که عاری بودن آنها از عوامل بیماریزا مورد تأیید سازمان دامپزشکی و ادارات مربوطه قرار گرفته باشد خریداری گردد . تخمها می باید به محض ورود به وسیله مواد شیمیایی مناسب به دقت ضد عفونی گردند.

3- در صورتی که خرید ماهی مولد و یا ماهی زنده برای یک مزرعه غیر قابل اجتناب است . ارجح است که از مراکزی خریداری گردند که تخم های چشم زده خریداری شده اند . در هر صورت ماهیان خریداری شده می باید ابتدا در یک استخر قرنطینه که دارای ورودی و خروجی آب مستقل باشند به مدت 4-2 هفته نگهداری گردند . این استخرها باید دارای تجهیزات پرورشی جدا از استخرهای دیگر مزرعه باشند.

4- در زمان ورود خریداران ماهی ، بازدید کنندگان و حتی کارمندان یک مزرعه پرورش ماهی به مزرعه ارجح است که کفشها ، دستان و چکمه های آنان در محل ورود به مزرعه ضد عفونی گردد و همچنین با ایجاد حوضچه هایی در مبادی ورودی و خروجی هر مزرعه و قراردادن محلول های ضد عفونی کننده در آن مانند آب آهک و کلیه وسایل نقلیه در زمان ورود و خروج ضدعفونی گردند.

5- حتی الامکان هر استخر باید دارای تجهیزات پرورشی مانند تور و ساچوک مخصوص خود باشد هر روز ضدعفونی گردند و در صورت عدم امکان بهتر است کلیه وسایل و تجهیزات هر هفته یک بار ضد عفونی گردند.

6- استخرها همواره باید تمیز نگه داشته شوند و با توجه به کیفیت آب ورودی هر 2 هفته یک بار تمیز و ضد عفونی گردند.

7- ماهیان بسته به نوع و ضریب تبدیل باید در طول دوره پرورشی با توجه به نیاز و اختلاف وزن و سایز ماهیها رقم بند شوند و از نگهداری گروه های سنی مختلف با سایز های مختلف ماهی در یک استخر پرهیز کنند.

8- ماهیان مرده باید روزانه از استخر جمع آوری شوند و به طرز صحیح و بهداشتی ( کوره لاشه سوز ) معدوم گردند . همچنین تعداد تلفات روزانه شمارش شود چرا که تلفات بیش از حد و نامتعارف نشان از شرایط نامطلوب بهداشتی در مزرعه دارد.

  • پوشاندن استخرها به ویژه استخر بچه ماهی ها به وسیله تور یا سایبان جهت جلوگیری از صید آنها توسط پرندگان و همچنین آفتاب سوختگی احتمالی بچه ماهی ها. از طرفی با جلوگیری از ورود پرندگان به مزارع از انتقال بیماریهای انگلی و باکتریایی توسط مدفوع پرندگان نیز جلوگیری میشود.

رعایت نکات بهداشتی در ماهیان مولد

ماهیان مولد؛ سازنده نسل بعدی برای پرورش یا بازسازی ذخایر آبزیان می باشد ؛ بنابر این اگرمولدی از لحاظ بهداشتی سالم نباشند نسل به وجود آمده از آنها نیز دچار مشگل خواهد بود . از طرفی باتوجه به هزینه های گزافی که صرف مولد سازی می شود ؛ برای نگهداری از مولدین باید تدابیر لازم در نظر گرفته شود تا از هر گونه آسیب واسترس که در نهایت منجربه مرگ با ازدست رفتن آنها می شود؛ جلوگیری شود.

به همین منظور در کلیه پروژه های تکثیر و پرورش ماهی یا سایر آبزیان باید به بحث بهداشت مولدین توجه خاصی مبذول داشت .
بهداشت مولدین به دو بخش کلی تقسیم می شود ؛ پیشگیری و درمان . در بخش پیشگیری در مورد اموری بحث می شود که ممکن است باعث ایجاد شوک واسترس در ماهیا ن و یا ایجاد بیماری و در نهایت آسیب به آنها شود و در بحث درمان راههای جبران خسارت ناشی از استرس و بیماری بر روی ماهی و بهبود شرایط نا مناسب بررسی .اولین فرایندی که معمولا برای تکثیر ماهیان مولد طی می شود صید آنهاست .

بعضی از ماهیان مولد ازمحیط های طبیعی برای تکثیر صید می شوند مثل تاسماهیان ؛ آزاد ماهیان ؛کلمه وماهی سفید و گاهی نیز ازذخیره مولدین سالهای قبل در استخرهای نگهداری مولدین ؛صید می شوند مثل ماهی قزل آلای رنگین کمان وبیشتر گونه های کپور ماهیان پرورشی . در هنگام صید ماهیان مولد از محیط طبیعی ؛ مهمترین مسئله استفاده از وسیله صید مناسبی است که حداقل آسیب را به ماهیا ن مولد وارد کند به طور مثال در مورد ماهی آزاد دریای خزر درکشور ما معمولا از شیل یا کلهام که صدمه کمتری به ماهی می زند استفاده می شود ؛ در مورد تاسماهیان صید مولد به وسیله تور گوشگیر انجام می شود که ماهی در آن به شد ت تقلا می کند و به تخمک های آن اسیب وارد شده و باعث ایجاد استرس در ماهی می شود که در اینجا نیز بهتر است از تورهای با چشمه مناسب یا در صورت امکان از کلهام استفاده گردد

مرحله بعد از صید مولد ین چه از محیط طبیعی و چه از استخرهای پرورش ؛ انتقال آنها به محل تکثیر است که در اینجا دو حالت برای انتقا ل وجود دارد ؛ در مواقعی که فاصله زیادی بین استخر مولدین و محل تکثیر وجود ندارد ؛ متوان از کیف های مخصوص برزنتی (که حداقل آسیب را به ماهی می رساند) یا از وسایلی مثل تشت و چانهای برزنتی استفاده کرد .
در مکانهایی که امکانات خاصی وجود دارد می توان از راههای دیگری هم استفاده نمود به عنوان مثا ل در مرکز تکثیر آزاد ماهیان کلاردشت کانا لهای مخصوصی وجود دارد که ماهی بطور مستقیم به طرف محل تکثیر هدایت می شود . هنگامی که فاصله ها طولانی است باید ازتانکرهای مخصوص استفاده شود ؛ ساده ترین آنها چان های برزنتی می باشد که در پشت وانت نصب می شود که مجهز به کپسول اکسیژن می باشد . در اینجاه باید هوادهی به صورت کامل ودقیق صورت گیرد واز هر گونه ایجاد استرس به ماهی پیشگیری شود وبهتر است آب تا نکر از همان منبع آبی که مولد از ان صید می گردد پر شود تا از ایجاد شوک حرارتی به ماهی جلوگیری به عمل آید درغیر این صورت باید عملیات همدمای با دقت صورت گیرد گاهی اوقات برای انتقال مولدین در فواصل طولانی از مقدار کمی ماده بیهوشی درتا نکراستفاده می شود تا فعا لیت های متا بولیکی ماهی به حداقل کاهش یابد . یکی از آرام بخشهای متداول برای آرام کردن ماهیها ؛ دی کسید کربن است.

غلظت بالای این گاز می تواند برای ماهی ها زیان آوروحتی کشنده باشد ؛ با این حال غلظت کم آن اثر بیهوشی به همراه دارد .برای آرام کردن ماهی ها می توان آنها رابه مدت ۵ دقیقه در معرض ppm ۵۰۰ اسید کربنیک (دی اکسید کربن حل شده درآب ) یا ppm ۶۵۰-بی کربنات سدیم قرار داد. غلظت اسیدکربنیک/ بیکربنات سدیم و مدت زمان استفاده از انها به گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد. به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنیبه گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد.
به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنیبه گونه و مرحله بلوغ ماهی مورد نظر بستگی دارد. به دلیل رعایت ملاحظه سلامتی و ایمنی ؛ مواد بیهوشی شیمیایی باید با دقت زیاد مورد استفاده قرار گیرند. بعضی از این مواد برای انسان خطر ناک بوده وبه هنگام استفاده ازآنها ؛ دستورالعمل مصرف کننده باید به دقت رعایت شود. ۱۵۰ پس از رسیدن ماهیان به مرکزتکثیر و قبل از رها سازی آنها در استخرهای نگهداری باید کار همدمایی به دقت صورت گیرد.

جدا سازی نر و ماده در هفته های آخر نزدیک به تولید مثل از اهمیت ویژه ای برخوردار است درغیراینصورت ممکن است مولدین به طور طبیعی دراستخرها تخمریزی نما یند وازطرف دیگر درهفته های آخر گاهی برخورد های فیزیکی شدید بین مولد ین نر درخصوص جنس ماده ؛ صورت می گیرد که ممکن است منجر به آسیب شدید وزخمی شدن بدن مولدین گردد . همچنین جداسازی مولدین نر وماده از ابتدا کمک می کند تا در هنگام کار؛ شناسایی مولد نر و ماده سر یعتر صورت گیرد و نیازی به آزمایش مجدد تعیین جنسیت نباشد.

قبل از عملیات تکثیر باید ماهی مولد توسط کارشناسان بهداشتی کنترل شود تا مشکلی از لحاظ بیماری و آلودگی به انگل وجود نداشته باشد . برای این کار بهتر است از آبشش ها ؛ باله ها و سطح پوست مولد ؛ لام مرطوب تهیه و هر گونه آلودگی انگلی زیر میکرسکوب بررسی شود

نکته مهم ؛بحث انتقال برخی از بیماریها از ماهی مولد به نسل بعدی یا اصطلا حا انتقال عمو دی بیماری است
انتقال عمودی بیماری بیماری ویروسی IPN یا نکروز عفونی لوزالمعده که عامل آن BIRNAVIRYS است و بیماری باکتریایی کلیه BKD که عامل آنSALMONINARUM RENIBACTERIUM است ؛ در ماهیان قزل آلاثابت شده است ودر مورد انتقال عمودی ویروس IHN وVHS بین دانشمندان اتفاق نظر وجود ندارد .بهر حال در مورد بیماریهای که انتقال عمودی دارند باید به شدت مراقب بود که مولدین به این بیماری ها آلودگی نداشته با شند به خصوص در مورد ماهیان مولدی که از جاهای دیگر خریداری یا آورده می شوند .

باید باید یک دوره قرنطینه رعایت شود . بهتراست مولدین قبل از تکثیر ضد عفونی شوند ؛ اینکار در مورد ماهیانی که تزریق هیپوفیز به آنها صورت می گیرد وبه ویژه قبل از تکثیر ؛ ضروری می باشد .
بدن ماهیان مولد قبل از تکثیر باید با حوله ای تمیزخشک شود تا آب سطح بدن ماهی به داخل تشت تکثیرنریزد ؛ اینکار از دو بعد دارای اهمیت است .

۱) آبی که از بدن ماهی می چکد باعث تحریک تخمک واسپرم وکاهش در صد لقاح می شود .
۲) ممکن است این آب دارای آلودگی باشد که بعدا با تخم ها وارد انکوباتورها شود . پس از تکثیر مولدین ؛ بدن آنها به مدت چند ثانیه داخل محلول آب نمک رقیق فرو برده می شود تا ضد عفونی گردد
که البته این عمل برای همه باکتری ها و انگل ها مو ثر نمی باشد . در ضمن پس از عملیات ؛جهت جلوگیری از عفونت های داخلی می توان از داروهای آنتی بیوتیک به روش تزریق مستقیم دارو به داخل بدن مولد یا به صورت خوراکی استفاده نمود که تمام این اعمال به منظور پیشگیری می باشد . تمام مراحل نقل و انتقال و دستکا ری مولدین به هنگام تکثیر باید به دقت و با ملایمت صورت گیرد تا حداقل استرس به ماهی وارد شود .
در هنگام تخمک کشی و اسپرم گیری باید توجه نمود که فشارزیادی به بدن ماهی مولد وارد نشود زیرا علاوه بر آسیب رسا ندن به تخمک ها واز بین بردن آنهاوموجب صدمه غیر قابل جبران به ماهی و گاهی مرگ آن می شود .
در زمان تزریق هیپوفیز یا تخمک کشی یا اسپرم گیری ویا هر گونه دستکاری مولد ین باید آنها را بیهوش نمود . در تاسماهیان بیهوشی به وسیله ضربه محکم چکش مخصوص به سر ماهی انجام مشود و پس ازتکثیر نیز ماهی می میرد . در سایر ماهیان بیهوشی به وسیله مواد بیهوش کننده مختلف مثل MS۲۲۲ ؛ کینا لدین ؛ فنوکسی اتا نول ؛ بنزوکا ئین ؛کلروبوتا نول ؛هیدروکسی کینالدین ؛ متومودات ؛ متیل پنتینول ؛ آمیل الکل چهار ظرفیتی ؛ اورتان و غیره انجام می شود و از جمله بهترین مواد بیهوش کننده که به تازگی بسیار متداول شده عصاره گل میخک است که اثرات سمی مواد بیهوش کننده شیمیایی را ندارد و به علاوه نسبت به آنها ارزانتر می باشد . مواد شیمیایی بیهوش کننده علاوه بر اثرات سمی که ممکن است برای ما هیان و کارگران داشته باشد ؛می توان قدرت تحرک اسپرم و کیفیت تخم را کاهش دهد .علاوه بر این باید توجه داشت که قبل از مصرف هر گونه ماده بیهوشی باید آن را روی تعدادی ماهی آزمایش کرد چرا که اندازه ماهی ,PH؛ سختی و دمای آب بر روی کارآی موارد بیهوشی کننده موثر است . بیهوش نمودن ماهی علاوه بر آنکه عملیات تکثیر را برای کارگران تسهیل می کند ؛باعث می شود که استرس کمتری به ماهیان در هنگام دستکاری وارد شود . در مورد تزریق هیپوفیز جهت القای تخم دهی در کپور ماهیان و تاسماهیان باید میزان کمتر آن ممکن است باعث عدم تحریک کامل و مقدار زیاد آن در مواردی باعث عقیمی و یا حتی مرگ ماهی مولد شود .
ماهیان دهنده هیپوفیز باید بالغ و تخمریز ی نکرده باشند و ترجیحا از همان گونه ای باشند که قرار است تکثیر شود . زمان تزریق هم بسیار مهم است و اکر زودتر از موقع صورت گیرد ؛کیفیت تخم ها و قدرت بقای آنها کاهش می یابد .
بسیاری از این بیماریها علاوه بر ماهیان مولد؛ممکن است باعث آلودگی سایر گروه های ماهیان هم بشود و در ماقع خاص مولدین نیست ؛مثل بسیاری از بیماریها ی انگلی ؛ویروسی ؛باکتریای و محیطی که اقدامات مشترک پیشگیری و درمان برای آن ها باید صورت پزیرد . خطر ناکترین بیماری انگلی که ممکن است مولدین را گرفتار کند ؛بیماری لکه سفید است که برای درمان از حمام یک ساعته فرمالین ۳۷درصد در دو مرحله با فاصله زمانی ۴روز استفاده می شود .
از جمله بیماری هایی که مخصوص مولدین است بیماری ویروسی UDN است که نکروز قرحه ای آزاد ماهیان وحشی مولد می باشد . همچنین انگل مرجانی پلی پودیوم ؛خاص تخمدان مولد ین تاسماهیان است که باغث گریسی شدن تخمک ها و از بین رفتن آنها می شود . از دیکر مباحثی که در خصوص بهداشت ماهیان مولد مهم است بحث تغذیه مولدین می باشد . غذا مهمترین عامل موثر بر روی کیفیت اسپرم و تخمک ماهیان م باشد . کیفیت و کمیت غذای ماهیان مولد تاثیر زیادی روی هماوری ؛رسیدگی جنسی ؛اندازه؛کیفیت تخم و اسپرم آن ها دارد و در جیره غذایی مولدین باید به وجود اسید های آمینه ضروری ؛ اسید های چرب غیر اشباع ؛ویتامین هایE  وC ؛ کارو تنوئید هایی مثل آستا زانتین و نیز فسفولیپیدهاتوجه نمود .
دریک آزمایش روی جیره غذایی مولدین قزل آلای رنگین کمان مشخص شد که اضافه کردن اسید لینولئیک به جیره هایی که اسید های چرب ضروری آن ها کم بود باعث افزایش درصد لقاح ؛ درصد تخم های چشم زده و میزان کل تخمه گشایی می شود .
دراین رابطه اهمیت اسید لینولئیک بیشنر از اسید لینولنیک است . باید توجه نمود که اگرماهیان مولد در استخر ها با غذای دستی تغذیه شوند ؛میزان غذا دهی از ۱تا ۲ماه قبل از تخمریزی کاهش داده شود و قبل از رسیدن به مرحله تخمریزی یا تخمکشی تغذیه دستی کاملا قطع گردد . در مورد ماهیانی که از غذای طبیعی استخرها استفاده می کنند نیز باید از با رور سازی استخر ها چند هفته قبل از شروع تکثیر خودداری نمود تا میزان غذای طبیعی در استخر کاهش یابد ؛از جمله ترکیباتی که در جیره های غذا یی به مقدار نسبتا زیادی اسستفاده می شود چربیها و هیدرات های کربن هستند که از اجزای اصلی رژیم غذایی ماهیان پرواری می باشند .
در تغذیه مولدین باید توجه نمود که استفاده بیش از حد از این دو می تواند باعث کاهش کیفیت تخمک و اسپرم شود و دور بافت تخمدان و بیضه رالایه ضخیمی از چربی بچوشاند . تراکم نگهداری ماهیان مولد از دیگر مباحث مهم در بهداشت مولدین می باشد . تراکم علاوه بر آنکه باعث تحمیل استرس به ماهیان می شود می تواند سبب انتقال سریعتر بیماری بین آنها شود و دسترسی ماهیان را به مواد غذایی مورد نیاز کاهش دهد . همچنین تراکم می تواند باعث تجمع مواد زائد دفعی و کاهش دسترسی ماهی به اکسیژن شود . عوامل فیزیکوشیمیایی آب استخر نگهداری مولدین نیز از جمله مسائلی است که در مبحث بهداشتی مولدین باید بررسی شود .
نوسان شدید درجه حرارت آب می تواند باعث وارد شدن استرس به ماهی مولد و خراب شدن تخمک یا اسپرم آن شود و یا در مواقعی باعث تخمریزی زود رس یا دیررس ماهی شود . برای رسیدگی جنسی مولدین کپور ماهی دمای بالای ۱۷درجه سانتی گراد به خصوص ۲۱ تا ۲۵ درجه سانتی گراد توصیه می شود و برای مولدین قزل آلا ی رنگین کمان نیز دمای ۵/۱۳تا ۵/۱۵ درجه سانتی گراد ضروری است . سرعت مجاز آب در کانال های مستطیلی نگهداری مولدین ۵/۲تا ۶/۱سانتی متر در ثانیه می باشد . سرعت کمتر ؛ سبب تجمع مواد زاید و سرعت بیشتر باعث افزایش متابولیسم و مصرف انرژی بیشتر در ماهی میشود .میزان تعویض آب در حوضچه های نگهداری مولدین قزل الا ۱۶تا ۲۰بار در روز می باشد .

 

 

 

 

نحوه تشخیص بیماری در ماهی

     برای تشخیص صحیح بیماری بايد بر اساس مشاهدات كاركنان مزرعه پرورش ماهی و قبل از كالبدگشائی و بررسی ‌های بعد از مرگ ، تاريخچه مناسب و كاملی از وضعيت ماهی تهيه شود .

تاريخچه

تعداد و وزن ماهی‌ها

ـ آيا سرعت رشد ماهی كم است يا زياد ؟

ـ  آخرين باری كه ماهی‌ها وزن شده بودند چه موقع بود ؟

ماهی مريض يا در حال مرگ

ـ آيا ديده شده و برای چه مدت

تعداد تلفات

ـ در حال ازدياد است يا كاهش و چند بار در روز جمع آوري مي‌شوند؟

رفتار ماهی

ـ آيا شنا ، پراكنش ، و رفتار ماهی طيعی است

آب

ـ‌پارامترهای دما ، اكسيژن ، شوری وph  را در ماه گذشته بررسی كنيد

وضعيت هوا

ـ سيلاب ، برف ، طوفان و …

دست‌كاری‌ ماهيها

ـ زمان رقم بندی ويا استفاده از مواد ضدعفونی كننده

غذادهی

ـ نوع و تاريخ توليد غذا   ـ اندازه پلت و زمان تغيير اندازه پلت

ـ زمان‌های غذادهي        ـ ضريب تبديل غذائی چقدر است ؟

بيماری‌هائی كه ديده شده

ـ تاريخچه

محل تهيه ماهی‌ها

ـ‌از كدام مزرعه تهيه شده است ؟

 

بعد از تهيه تاريخچه بايد با يك نگاه كلی تمام ماهيان بويژه ماهيان مرده در سطح آب و در كف استخر را تحت نظر گرفته شوند ، جابجا شدن ماهی‌ها در استخر را بايد مورد ملاحظه قرار داد ، پيدايش ماهيهائی به صورت تك تك نشانه يك حالت غير عادی مي‌باشد و اگر بالا آمدن و يا پائين رفتن ماهی در استخر به سختی صورت گيرد ممكن است نشانه يك بيماری باشد .

در حالت معمولی هنگامی‌كه فردی نزديك استخر پرورش ماهی می ‌شود ، ماهيان موجود در آن به پيشواز آن فرد می ‌آيند . حال اگر ماهيها از نزديك شدن فرد به استخر وحشت‌زده شوند و فرار كنند احتمال دارد كه ماهيها در دوره كمون يك بيماری باشند ويا اينكه بیش از حد تغذيه كرده باشند ويا اكسيژن محلول كم باشد .

در صورت كمبود اكسيژن ماهيها دراطراف مدخل آب به استخر جمع شده ، به سطح آب بالا آمده و روی پهلو افتاده و از هوا تنفس مي‌كنند .

شنای غير عادی ماهی حول محور فرضی ( طولی يا عرضی ) ، flashing  و ماليدن بدن به ديواره مي‌تواند نشانه بروز بيماری باشد.

در صورت وجود انگلهای خارجی به ميزان زياد و تحريك بدن ماهی توسط آنها و يا برهم خوردن تعادل شرايط محيطی حالت پرش با شدت زياد مشاهده می ‌شود .

بطور معمول ماهيان بيمار تيره‌تر از حالت معمول به نظر می ‌رسند و ممكن است در مناطقی از استخر كه جريان آب كند می ‌باشد تجمع يابند .

 

 

 

 

مشاهده ماهيها در محل

آيا ماهيها خوب رشد كرده اند يا لاغرند

ـ آيا در اندازه‌های مختلفی هستند ؟

ـ به اختلات متابوليكی ازقبيل بيماری و تغذيه غلط توجه كنيد

تغيير رنگ ويا شكل

 

پخش شدن ماهيها در لايه‌های آب

ـ ماهيها بايد در ستون آب منتشر باشند .

ـ استرس‌ها باعث انتشار غير طبيعی ماهی مي‌شود .

ـ احتمال دارد ماهي از نقاط خاصي مانند سايه استفاده بيشتر كنند .

ـ با كمبود اكسيژن ماهی در اطراف ورودی تجمع می ‌يابند .

تغييرات پوست يا سطح بدن

ـ خراش  و زخم ، رشته رشته شدن و يا خوردگی باله‌ها

ـ آلودگی قارچی و يا انگلهای مشخص

حركت ناگهانی و سريع غذا خوردن

ـ مدتی را صرف نگاه كردن به ماهيها كنيد تا به اين موضوع     پی ‌ببريد .

ـ آيا همه ماهيها با اشتها غذا می خورند ؟

ـ آيا بيرون دادن غذا از دهان ديده مي‌شود ؟

ـ آيا پخش غذا بطور صحيح صورت می ‌كيرد ؟

ـ ماهيانی كه در حال بلوغ جنسی هستند تمايل كمتری به غذا دارند

برای بررسی انفرادی ماهی و قبل از كالبد گشائی ، حجم شكم ، رنگ پوست  ، مقدار لايه موكوسی و وجود يا عدم وجود ضايعات پوستی و ساير علائم غير طبيعی را بررسی  می ‌كنيم

حالت چشمها بخصوص بايد از نظر بيرون زدگی يا وجود لكه بر روي قرنيه و شفاف يا كدر بودن عدسی مورد بررسی قرار گيرد . خونريزی در اتاقك قدامی  چشم نشانگر يك مشكل عمومی و فراگير در سطح بدن بوده و يا بعد از وارد شدن ضربه به بدن رخ مي‌دهد . بيرون زدگی دو طرفه كره چشم در حالت وقوع تعداد زيادی از بيماريهای عفونی يا شرايط ايجاد كننده ناتوانی در بدن ماهی رخ می ‌دهد و بيرون زدگی يك طرفه كره چشم می ‌تواند ضايعه موضعی در بدن ماهی می ‌باشد .  از عكس‌العمل چشمی می ‌توان ماهيان بيمار را بويژه هنگامی‌كه آثار بيماري ظاهر نشده باشد ، از ماهيان بيمار تشخيص داد . اگر ماهی را حول محور افقی به نحوی نگه داريم كه ناحيه پشتی آن در بالا قرار گيرد سپس آن را حول محور طولی به راست يا چپ بچرخانيم ، ماهي سالم كره چشم را در وضعيت طبيعي عمودی قرار می ‌گيرد .

حالت باله‌های شنا و بخصوص باله دمی از نظر كامل يا ناقض بودن و ريش ريش شدن و همچنين وضعيت و رنگ آبششها مورد مطالعه قرار گيرد ، سرپوش آبششی ممكن است جمع شده و از طول آن كاسته شده باشد .

رنگ آبششها در حالت معمولي قرمز تند می ‌باشد ولی ممكن است به رنگ آبی، گلی كم‌رنگ و حتی سفيد در يك حالت كم‌خونی ديده شود . وجود انگلهاي ماكروسكوپی از قبيل زالو و همچنين دانه‌های ارزنی سفيد يا سياه و كركهای متشكل از رشته‌های قارچی بر روی پوست و آبشش و هرگونه ضايعه بايد مورد توجه قرار گيرد . خونريزی‌های كانونی ( نقطه‌ای ) در آبششها ممكن است نشان‌دهنده آثار ناشی از تخريب و صدمات انگلی و يا عفونت خونی باشد  ظاهر برآمده همراه با ترشحات مخاطی ممكن است ، بيماری در اثر عوامل محيطی باشد .

به منظور ديدن تك‌ياخته‌ها و رشته‌های قارچی می ‌توان لام مرطوب تهيه كرد ، اين كار را  می ‌توان در مورد پوست و آبشش انجام داد .

 

 

آزمايشاتی كه روی ماهی مرده و قبل از كالبد گشائی صورت می ‌گيرد

شكل بدن

ـ آيا در ستون فقرات تغيير شكل و خميدگی ديده می ‌شود ؟ در فكها چطور ؟

ـ اتساع شكم  و يا بزرگ بودن سر نسبت به بدن ؟

باله‌ها

آيا خوردگی باله و خراش در بدن وجود دارد ؟

آبشش‌ها

ـ بايد به رنگ قرمز تيره باشد

ـ وجود قارچ يا موكوس ضخيم احتمالاً نشانه وجود كيفيت بد آب است .

ـ خونريزی آبشش ممكن است بدليل سپتی ‌سمی يا ضربات مكانيكی باشد .

پوست

ـ به هرگونه زخم يا كنده شدن فلس توجه كنيد

ـ تيرگي رنگ پوست ، ممكن است يك واكنش عمومی به استرس ، بيماری يا كور باشد .

 

كالبدگشائی :

براي تشريح كردن ماهی بايد از مخرج در امتداد خط ميانی شكم تا آبشش‌ها برش داد سپس سرپوش آبششی را تا آنجائی كه امكان دارد به طور كامل بر روي پهلوی چپ بريده و سرانجام برش را در امتداد خط جانبی  و ديواره خلفی محوطه شكمی به سمت مخرج ادامه داد و ديواره سمت چپ حفره شكمی را كاملاً از هر طرف آزاد شده است بر داشت تا بدين ترتيب اندامهاي مختلف موجود در حفره ياد شده آشكار شوند و حالت آنها مورد بررسی قرار گيرد . وجود هرگونه مايع و رنگ آن ، همچنين وجود انگلهای مختلف در محوطه شكمی و حالت و رنگ قلب ، كبد و كليه‌ها و سر انجام وجود هرنوع تورم و ضايعات غيرعادی مانند خونريزی بايد مورد توجه قرار گيرد .

لوله گوارش را از ابتدا و انتها قطع كرده و از بدن خارج نموده و در يك ظرف آن را باز كرده و نمونه‌های لازم را از آن می ‌گيريم

وقتی صفرا متورم و تيره رنگ می ‌شود نشانه اين است كه ما مشكل تغذيه‌ای داريم و بايد ببينيم كه مشكل از كجاست .

خونريزی در كبد نيز به دو علت شايع مسموميت غذائی و عوامل ميكروبی بيشتر روی می ‌دهد . البته مسموميت غذائی دو نشانه بارز ديگر شامل وجود محتويات خونی در روده و وجود مايع زرد خونی در محوطه شكمی می ‌باشد .

كبد سالم داراي قوام كافی ، رنگ تيره و براق و لبه‌های تيز می ‌باشد .

وجود غذا در معده ماهی بيمار نشان‌دهنده يك مشكل حاد است كه اگر مواد غذائی هضم شده فقط در نواحی انتهائی روده باشد از حاد بودن مسئله تا حدودی كاسته می ‌شود .

ph  معده يك ماهی سالم اسيدی مي‌باشد و در بيماريهای ويروسی معده پرخون می ‌شود و وجود سنگريزه در معده نشانه وجود بدی تغذيه و كمبود ميكروالمانها مي‌باشد .

تجمع مواد مخاطي سفيد مايل به زرد در دستگاه گوارش را می ‌توان در بی اشتهائی طولانی مدت‌تر مشاهده نمود .اغلب پرخونی مشخص در بخش انتهائی دستگاه گواش بعد از مرگ ديده می ‌شود و حالت طبيعی دارد .

 

چگونه ماهیان بیمار را به آزمایشگاه های تشخیص ارسال کنیم؟

یک کارشناس یا پرورش دهنده ماهی در هنگام بروز بیماری در یک مجموعه پرورش ماهی باید بتواند نسبت به ارسال صحیح نمونه به آزمایشگاه های تشخیص بیماری موجود در استان خود اقدام نماید. عدم آگاهی و دقت در انجام این کار می تواند نتایج نامناسبی در بر داشته باشد.

به دلیل اینکه ماهی ها جاندارانی خونسرد هستند لذا پس از مرگ دمای بدن آنها و خصوصیات شمیایی آنها نظیر ph دچار تغییر می گردد و موجب نامساعد شدن شرایط برای رشد و تکثیر عوامل پاتوژن شده، در نهایت موجب ازبین رفتن این عوامل می گردند. درنتیجه کار تشخیص بیماری با مشکل روبه رو خواهد شد. به همین دلیل توصیه می شود که در صورت امکان ماهیان زنده بیمار را به آزمایشگاه های تشخیص ارسال کنند.

برای ارسال ماهی بیمار زنده به این صورت عمل می کنیم که ابتدا جعبه ای با دیواره محکم و عایق انتخاب کرده و در داخل آن چند ظرف و یا کیسه های پلاستیکی غیرقابل نفوذ محتوی یخ قرار می دهیم.

ماهیان مورد نظر را در کیسه های پلاستیکی ای که 3/1 حجم آن با آب پرشده قرار داده ( آب بدون کلر ) سپس کیسه را با اکسیژن تحت فشار پر می کنیم و دهانه آن را محکم می بندیم به طوری که مانع از خروج اکسیژن گردد. برای اطمینان بیشتر می توانیم قسمت انتهای دهانه را با شعله بسوزانیم. اگر به اکسیژن تحت فشار دسترسی نداشتیم میتوانیم با هوای بازدم کیسه را پر کنیم. سپس این کیسه ها را در میان کیسه ها یا ظرف های حاوی یخ قرار می دهیم و به همراه کاغذی که روی آن مشخصات ماهی بیمار نوشته شده است به آزمایشگاه های تشخیص ارسال می نماییم.در صورتی که مجبور به ارسال ماهیان مرده هستید آن ها را در ظروف پلاستیکی و یا فویل در میان کیسه های محتوی یخ موجود در جعبه عایق قرار دهید و در کوتاه ترین زمان ممکن به آزمایشگاه های تشخیص برسانید.گاهی در موارد ضروری برای بررسی بیماری های ویروسی،باکتریایی و قارچی می توانیم ماهیان کوچک یا قسمتی از بدن یک ماهی را سریعا منجمد کرده، در میان فویل قرار داده و به آزمایشگاه بفرستیم.در این روش با توجه به تغییراتی که انجماد در سلول ها ایجاد می کند، نمونه مورد نظر برای بررسی های پاتولوژیک مناسب نیست اما انجماد موجب نگهداری عوامل پاتوژن می گردد.برای بررسی های پاتولوژیک بهتر است که نمونه ها را پس از فیکس کردن در فرمالین 10 درصد به آزمایشگاه ارسال نماییم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیماریهای شایع در ماهی قزل آلا

بیماری یک پدیده غیر عادی است که بوسیله اثرات سوء پاره ای از موجودات زنده و غیر زندهدر آبزیان خارج از شرایط متعارف به وجود می آید .

  1. در بیماریهای آبزیان 3 عامل میزبان ، محیط زیست و عامل بیماریزا موثر است .
  2. در ph پائین ماهی غذای موجود را از راه آبششها دفع می کند .
  3. فلزات سنگین ترشحات موکوسی پوست را افزایش داده و باعث انعقاد پروتئینها میشود .
  4. حالت flushing در ماهی در اثر تک یاخته ها ، بیماریهای باکتریائی ، پارازیتهای کرمی و بیماریهای ویروسی به وجود می آید .
  5. شنای عمودی در ماهی در اثر آفلاتوکسین ، عوامل مسموم کننده شیمیائی ، بوتولیسم و بیماریهای باکتریائی و ویروسی به وجود می آید .
  6. تجمع ماهی در کف استخر بیشتر در بعلت مشکل آب ، انگلهای تک یاخته و پر یاخته می باشد .

بروز انواع بیماریها در ماهی قزل آلا به عوامل ذیل بستگی دارد:

1- شرايط نامناسب محيطي
2- بيماري هاي تغذيه اي و اختلالات رشد
3- بيماري هاي قارچي
4- بيماري هاي انگلي
5- بيماري هاي ويروسي
6- بيماري هاي باكتريايي(ميكروبي)

شرايط نامناسب محيطي

  • مسموميت با دی ‌اكسيد كربن:

 

افزايش خيلی زياد دی ‌اكسيد كربن و كاهش ميزان كربنات‌ها و و بی ‌كربنات‌ها سبب ايجاد مسموميت با نشانه‌های ذيل می ‌شود :

    v       بي اشتهائی

    v       افزايش ميزان دی ‌اكسيد كربن به بيش از  ppm  60

    v       اكسيژن محلول كمتر از ppm  6 ، بيشتر ماهيان به بيش از ppm  6 اكسيژن نياز دارند .

    v       معمولاً ماهی به صورت بی ‌حركت به يك پهلو شناور می ‌ماند .

    v       ماهی به آرامی و كندتر از حالت طبيعی حركت می كند .

    v       ph آب بسوی اسيدی پيش می ‌رود .

    v       تنفس ماهی به كندی صورت می ‌گيرد .

    v       ماهی در كف حوضچه يا استخر در وضعيت مستقيم باقی می ‌ماند .

 

  • كمبود اكسيژن :

 

كاهش اكسيژن محلول ، عامل بروز اين عارضه است كه با درجه حرارت و تراكم مرتبط است و می ‌توان با افزايش ميزان هوادهی ، كاهش ميزان تراكم و در صورت امكان كاهش درجه حرارت اين مشكل را رفع كرد و اين كاهش اكسيژن دارای نشانه‌های ذيل است :

    v       ماهی در سطح آب می ماند و تنفس می ‌كند

    v       اكسيژن محلول كمتر از ppm  6 ، بيشتر ماهيان به بيش از ppm  6 اكسيژن نياز دارند .

    v       ماهی براي مدت زيادی در سطح آب باقی می ‌ماند .

    v       ماهی سريع‌تر از حالت عادی تنفس می ‌كند .

 

  • مسموميت‌های غير اختصاصی :

 

هر عامل محيطي غير عادي ممكن است سبب بروز مسموميت شود و لازم است تمام پارامترهای آب كنترل شوند و در صورت بروز تنها راه درمان اصلاح كيفيت آب مي‌باشد .

    v       ماهي حركت مختصري انجام می ‌دهد و سپس متوقف می شود و تعادل ندارد .

    v       مقادير بالای ppm  02/0 آمونياك و ppm  15/0 مس ، ppm  2 نيتريت و     ppm  50 نيترات سبب ايجاد مسموميت  مي‌شود .

    v       ماهی در سطح آب باقی می ‌ماند و هوا را می ‌بلعد .

    v       ماهی‌ها به صورت گروهي در وروی جمع می ‌شوند .

    v       انحنای قدامی ـ خلفی ( كيفوزيس ) در ستون مهره ايجاد می ‌شود .

 

  • ضربه :

 

استرس حمل و نقل ، دستكاری ، برخورد ماهی در استخر يا مخزن به اشياء ، تهاجم ساير ماهيان  و … سبب بروز ضربه به ماهی می ‌شوند كه دارای چندين نشانه مشترك هستند .

    v       ماهی بی ‌اشتها ست و تمايلی به غذا ندارد .

    v       بافتهای بينابينی باله‌ها از بين مي‌رود و حالت خوردگی پيدا مي‌كند .

    v       تعداد سلول‌های قرمز خون از حالت عادی ( 9- 7 گرم در دسی ليتر ) بيشتر می ‌شود .

    v       باله‌ها از ماده خاكستری تيره‌ای پوشيده می ‌شوند .

    v       قرينه چشم نيز تيره رنگ و مات می شود .

    v       آثار مختلف خونريزی در پوست و در چشم ديده مي‌شود .

    v       ماهی خود را پشت موانع داخل آب پنهان مي‌كند .

    v       ماهی كندتر ازحالت عادی در آب حركت مي‌كند و سعی می ‌كند در كف مخزن باقی بماند .

    v       فلس‌های قسمت‌های مختلف بدن می ‌ريزد و در قسمتهای مختلف بدن خونريزی‌هاي نقطه‌اي زير جلدی ديده می ‌شود .

    v       افزايش سلول‌های سفيد خون ( لكوسيتوزيس ) در آزمايش‌های هماتولوژی تائيد می ‌شود .

  • حباب گازي     (G.B.D)

نشانه ايجاد اين بيماري به وجود آمدن حباب گازي در اطراف چشم ها ،زير باله هاي شنا، زير فك و ساير قسمت هاي نرم در بچه ماهيان داراي كيسه زرده و بچه ماهيان كه به شناي فعال رسيده  مي گردد .اين حباب ها به راحتي با چشم غيرمسلح قابل مشاهده هستند  و اگر با دست بروي پوست ماهي بكشيد ،پوست ماهي خش خش صدا مي دهد. كاهش ناگهاني دما و قرار دادن انبوهي از كياهان آبزي در برابر نور خورشيد باعث كاهش فشار هوا در آب مي شود كه منجر به بروز اين بيماري مي شود.

  • بيماري آفتاب سوختگي  :

 اين بيماري در اثر شفافيت بيش از حد آب استخر پرورشي  و يا در زمان كرش پلنگتوني حاصل ميشود كه در ماهيان سردآبي شايع است به علت استفاده از غذايي دستي و بتني بودن استخر، آبزي نبايد در معرض مستقيم نور خورشيد قرار يگيرد اين بيماري در زمستان به علت تابش شفاف نور خورشيد شايع تر است .

  • درمان آن به وسيله استفاده از داروهاي خوراكي ( اكسي تتراسايلكين ها ) صورت مي گيرد .

 

بيماري هاي تغذيه اي و اختلالات رشد:

  • دژنرسانس چربی كبد :

 بالا بودن ميزان كربوهيدرات‌ها يا چربی جيره غذائی بخصوص در فصل سرد و در نتيجه عدم تعادل جيره عامل اصلی بروز اين عارضه است همچنين كمبود رتينول ، كولين و بيوتين جيره ممكن است به اين عارضه منتهی شود . با اصلاح جيره غذائی و افزودن ويتامين E  می ‌توان اين بيماری را درمان كرد .

نشانه‌های اين بيماری شامل :

    v       تيرگی رنگ ، اگزوفتالمی يك و دو طرفه و ادم سراسری در بدن

    v       ماهی به طور دائم در سطح آب باقی مي‌ماند .

    v       كبد حالت تورم داشته و رنگ پريدگی آن مشهود است .

    v       رنگ آبششها  از قرمز پررنگ به كم‌رنگ تبديل می ‌شود .

  • هپاتوم يا تومور كبد :

 وجود تومورهاي بزرگ در كبد ، بويژه در كبد قزل‌آلای رنگين كمان معمولاً مشخص كننده مسموميت با آفلاتوكسين است .چند ماه پس از اينكه ماهی قزل‌آلا با حتی مقدار بسيار كمی از دانه‌های روغنی كپك زده تغذيه شوند ، تومورهاي كبد ظاهر می ‌شود . اين تومورها سپس به سرعت در تمام بدن گسترش يافته و باعث تلفات سنگين می ‌شوند . در ضمن پنبه دانه نيز ممكن است به‌طور مستقيم به علت وجود رنگدانه‌های سمی سبب ايجاد بيماری و بی ‌اشتهائی و رسوب چربی در كبد و كليه ماهيان شود .

نشانه‌های اين بيماري :

    v       تورم شكم

    v       كم خونی ناشی از كاهش تعداد سلولهای قرمز خون يا مقدار هموگلوبين آنها يا هردو عامل آبن بیماری می باشد.

    v       مقادير پروتئين‌های خون كمتر از حالت عادی می باشد.

    v       كبد كمی حالت خونريزی نشان میدهد.

  • كمبود كولين :

    v       ماهی مبتلا رشد كمی دارد يا اصلا رشد نمی ‌كند و مانند ماهيان مبتلا به انگل تمايلی به غذا ندارد

    v       در كليه ها خونريزی ديده مي شود .

    v       كبد به رنگ سفيد و يا زرد كم‌رنگ ديده مي شود .

    v       ضريب تبديل غذائي از حالت معمولي بالاتر است .

اگر گله در مدت زمان زيادي در معرض اين كمبود باشد ، محصول خوبي عايد نمي‌شود ، به محض ظهور نشانه‌ها يا به عنوان پيشگيري ، همواره بايد ميزان مناسب اين ماده به جيره اضافه شود .

  • بيماري اتورديسمان (كمبود ويتامين تيامين ) :

همانطور كه مي دانيد ويتامين تيامين يكي از ويتامين هاي ضروري براي آبزيان است و كمبود اين ويتامين باعث بروز مشكلاتي در آبزيان مي شود كه علائم آن شامل عدم تعادل در حركت و سرانجام بدون حركت ماندن ماهی بروي بستر استخر،خونريزي در اطراف چشم كه منجر به كوري آبزي مي شود .

  • درمان اين بيماري بوسيله افزودن  ويتامين B1 به جيره غذايي آبزيان و اعمال آن در جيره نويسي است .
  • بيماري نرمي استخوان :

مي دانيم كه يكي از عوامل عمده نرمي استخوان در هر موجودي كمبود كلسيم مي باشد، بيماري نرمي استخوان در آبزيان نيز در اثر كمبود كلسيم و يا رعايت نكردن ميزان كلسيم  نسبت به فسفر در جيره نويسي حاصل مي شود .

  • درمان اين بيماري با اضافه نمودن مقداري تريپتوفان به جيره غذايي آبزيان و رعايت ميزان 5/1 درصد كلسيم نسبت به يك درصد  فسفر در جيره غذايي حاصل مي شود .
  • بيماري ليپوئيدوز  :

 اين بيماري داراي علائم خارجي و داخلي مي باشد ، كه علائم خارجي آن عبارتند است : تيرگي پوست ، اگزوفتالمي ، حركت ناهماهنگ شنا ، كم خوني پيشرفته ، آبكي شدن مدفوع آبزي  و رنگ پريدگي آبشش ها . علائم داخلي كبد : زياد شدن چربي هاي شكمي و  سستي قوام كبد  حاصل مي شود .

  • درمان بيماري ليپوئيدوز  بوسيله افزايش متابوليسم آبزي تا حدودي قابل درمان است كه اين امر با افزايش دماي آب كه به افزايش تغذيه آبزي كمك مي كند حاصل مي شود . 
  • بيماري  بوتوليسم  (BOTULISM) :

 علائم اين بيماري آبزي به سرعت اشتهاي خود را از دست داده و عصبي شده ، قبل از مرگ به كف استخر فرو رفته   و مدتي به عنوان ماهي مرده در آنجا باقي مي ماند و به يكباره (سريع) به سطح آب مي آيد و مجددا به كف سقوط مي كند ، اين عمل را چندين ساعت تكرار مي كند و سپس آبزي مي ميرد .

تذكر : اين بيماري در بين بسياري از موجودات از جمله انسان و ماهي مشترك است  كه باعث مرگ انسان مي شود .

 

نکته مهم : در قزل آلا کمبود لیزین و اسید لینولئیک باعث پوسیدگی باله ، کمبود متیونین و روی باعث کاتاراکت ( کوری ) و کمبود تریپتوفان و ویتامین C باعث انحراف ستون فقرات و کمبود اسید پانتوتنیک باعث هیپرپلازی آبششها و وجود سم آفلاتوکسین سبب هپاتوم کبد می شود .

بيماري هاي قارچي  ( fungal diseases

  • بيماري ساپرولينوز ( سفيدك ) :

علائم اين بيماري لكه هاي خاكستري  -  سفيد  متمركز بروي پوست ايجاد مي شود  كه زير آب به صورت پنبه اي – پشمي ديده مي شود و پس از مدتي به رنگ خاكستري تيره يا قهوه اي كه در اثر (لجن و يا گل ) است ايجاد مي شود .

  • درمان بيماري سفيدك بوسيله استفاده از ضدعفوني كننده هاي خارجي مانند (نمك ، فرمالين، مالاشيت گرين ، کلرآمین تی ، ویروسکیلر و هایپروکسی و یدوفور......) حاصل مي شود  كه دوز آنها بر اساس تجويز ، كه بروي دارو درج گرديده  مي باشد .
  • بیماری قارچی برانکیومایکوزیس ( نکروز آبششی ) : بیشتر در کپور ماهیان بخصوص در فصول گرم ، قارچ اجباری ، B.demigranus در آبشش و B.sanguini بیشتر در رگها قرار می گیرند .
  • قارچ فوزاریوم : در میگوها ، ماهیان جوان بالغ ، و قارچ لاژیندیوم در دوران لاروی ایجاد تلفات می کند .

 

بيماري هاي انگلي (parasitic diseases)

  • بيماري كاستيا ( اكتيوبودو )chtyobod) Costia OR I)

 انگل كاستيا از انواع تك ياخته اي و از نوع تاژكداران است ،اين انگل پوست و آبشش ماهي را درگير مي كند ،اين انگل نه زنده زاست و نه تخم گذار بلكه به شيوه تقسيم دوتايي تكثير مي شود. شباهت زيادي بين انگل كاستيا و كيلودنلا وجود دارد كه تشخيص آن در برخي موارد بسيار سخت و نيازمند تجربه است .علائم بيماري  عبارتند از خراشيدن و كوبيدن پوست به ديواره استخر،به وجود آمدن نقاط قرمز و خوني رنگ بروي پوست ، بي حركت ماندن و يا گوشه گير شدن ماهي ، ترشح موكوس روي سطح بدن آبزي به منظور محافظت بيشتر ، به وجود آمدن لكه هاي سفيد بروي بدن ماهي يا همان white pache)) ، كم اشتهايي ، لاغر شدن و در نهايت مرگ آبزي.

             درمان اين بيماري بوسيله

  • افزايش دماي آب تا 3 درجه سانتي گراد
  • استفاده كردن از ضدعفوني كننده هاي جلدي مانند:
  • فرمالين
  • کلرآمین تی
  • مالاشيت گرين
  • حمام نمك
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل اكتيوفيتو بوس مولتي فيليس :

علائم اين بيماري بدين صورت است كه لكه هاي سفيد بروي بدن آبزي ايجاد شده ، در موارد شديد تر پوست به صورت خراشيدگي ديده مي شود ،در تمام سطح استخربه سمت بالا پريده و بدن خود را به كف و ديواره ها مي مالند.

           در مان :  

  • افزايش دماي آب تا 3درجه سانتيگراد 
  • استفاده كردن از ضدعفوني كننده هاي جلدي مانند
  • سولفات مس
  • فرمالين
  • کلرآمین تی
  • محلول نمك
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.
  • انگل ژيروداكتيلوس و داكتيلوژيروس :

علائم اين بيماري به گونه اي است كه با پوسيدگي باله ها حاصل مي شود ،ترشح فراوان موكوس بروي پوست ، آبشش ها و در نهايت افتادن فلس ها در قزل آلاي پرورشي مشاهده  مي شود .نكته : اين انگل بيشتر آبشش ها را هدف قرار مي دهد .

            درمان :

 

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.
  • فرمالین
  • کلرآمین تی

 

  • انگل لرنه آ آسپيريناسه (انگل قلاب دار )( Lernaea)

 اين انگل باچشم غير  مسلح  قابل مشاهده است ، از خانواده انگل هاي قلاب دار است ، با خرطوم خود به داخل عضلات ماهي نفوذ كرده و باعث ضعيف شدن آبزي مي گردد.

       درمان :

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل آرگولوس (شپشك ماهي ) :

اين انگل از سخت پوستان انگلي و قلاب دار مي باشد،  آرگولوس به شیوه تخم گذاری در تانک تکثیر میشود و مثل بیشتر سخت پوستان به روش پوست اندازی رشد میکند و تقریبا بیشتر ماهیان استخر یا تانک آلوده به آن دچار میشوند.انگل آرگولوس یکی از بزرگترین انگل ها محسوب میشود و با چشم غیر مسلح قابل رویت است.شیوه تغذیه این انگل از بدن ماهی بسیار دردناک است.آرگولوس با زائده ای خنجر مانند بدن ماهی را سوراخ کرده و با نیشی سوزنی نوعی آنزیم بسیار قوی و هضم کننده به گوشت بدن ماهی تزریق میکند و در نهایت به وسیله دهان خرطوم مانندش از گوشت هضم شده و حل شده بدن ماهی تغذیه میکند.این انگل روی پوست بدن و داخل آبشش و روی چشم ماهی زندگی میکند.آرگولوس معمولا ناقل بعضی ازبیماری های باکتریایی و ویروسی است.زخم های ایجاد شده توسط این انگل معمولا دچار عفونت های باکتریایی و ویروسی و قارچی و در بعضی موارد گند خونی یا سپتی سمی میشوند.در بعضی از موارد زخم های ایجاد شده توسط آرگولوس توسط انگل های دیگری مثل کاستیا مورد هجوم قرار میگیرند که در این حالت احتمال مرگ ماهی بسیار زیاد است.تا کنون بیشتر از 100 گونه از این انگل شناسایی شده است .

      درمان :

  • ویروسکیلر و هایپروکسو و یدوفور.
  • مالاشيت گرين

 

  • بيماري چرخشي (Whirling diseases)

علائم اين بيماري است كه اندام تعادلي ماهي آسيب ديده ، باعث حركت چرخشي ماهي به دور خود مي گردد .

      درمان : مشابه درمان انگل لرنه آ مي باشد .

  • انگل ديپلوستوم Eye fluk:

از علائم اين بيماري انگل وارد چشم آبزي شده و از عدسي چشم ماهي تغذيه كرده و باعث خونريزي درناحيه  چشم ماهي مي شود.

  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • انگل هگزاميتا(اكتوميتوس) :

 علائم اين بيماري اين است كه روده ماهي مبتلا حاوي مايع شفاف و يا مايل به زرد بوده كه نمونه برداري از انگل را نشان مي دهد ، مخرجماهي قرمز شده ، ماهي اشتها خود را از دست داده ،آبزي كاملا عصبي مي شود.

درمان :

  • درمان خوراكي با داروي كاربازوتكسيد یا انرومایسین یا فلورفنیکول
  • سولفات مس
  • فرمالين
  • کلرآمین تی
  • پرمنگنات پتاسیم
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

  • نكته : فرمالین سولفات مس پرمنگنات پتاسیم حلالیت اکسیژن در آب را پایین می آورد ،هوادهی قوی فراموش نشود
  • کریپتوبیا ( تریپانوپلاسما ) : انگل بافت خون ، دوکی شکل ، با یک هسته و دو تاژک ، باعث کم خونی ، انسداد رگها و عامل بیماری خواب ( (sleeping dieaseseاست زالو این انگل را منتشر می کند .

درمان : از بین بردن زالوها با ضدعفونی مرتب

  • چیلودنلا : مژه دار ، سردابی ، آب شیرین ، با مژه غیر یکسان ، بیضوی و با دو هسته ، انگل خارجی ( پوست ) ، معادل دریائی آن blooklynella است .
  • سیکلوپس میزبان واسط لیگولابوتریوسفالوس ، گاماروس میزبان واسط آمفی لینا ، کرم توبیفکس میزبان واسط میکسوسوما سربرالیس ، لاکپشت و قورباغه حامل لرنه آ ، زالو حامل تریپانوزوما و کریپتوبیا می باشد .
  • تریکودینا ( عامل بیماری تریکودینازیس ) : تک یاخته مژه دار با دوهسته کروی نعلی شکل ، درماهی ایجاد لکه سفید ، ریش ریش شدن باله ها می کند ، زیر فلسها پرخون است .
  • Glugea این انگل در لایه زیر مخاطی روده یافت می شوند ، در اسبله و سوف گونه glugta tisae در میگو aymasma penaei و در ماهیان خاویاری گونه coconema sutci موجود است این انگل در میگو و ماهیان خاویاری در داخل تخمها قرار می گیرند و تخمها را شیری رنگ دیده می شوند .
  • Polypodium hydriform : انگل مرجانی شکل ، انگل تخمهای ماهیان خاویاری ، بین غشا و زرده جایگزین می شود ، تخمکهای آلوده بزرگتر و روشنتر دیده می شوند .
  • میکسوبولوس ( عامل بیماری چرخش یا بیماری دم سیاه ) : بیماری مراحل اوله تغذیه ، عفونت شدید در آزاد ماهیان ، بطور مستقیم از راه دهان و از طریق توبیفکس منتقل می شود
  • دیپلوزون ( diplozoon patadoyum ) : انگل دوقلو ، در آبشش ، 4 جفت بادکش دارد قلابها به صورت گیره
  • دیاکوبوتریوم : 3 جفت بادکش دارد.
  • نیتزشیا ( nitzschia ) : انگل آبشش ماهیان خاویاری
  • کرمهای پهن برگی شکل ( دیژن ) :قلاب ندارند ، 2بادکش دماغی و شکمی دارند ، در نوزادی خطر بیشتری دارند
  • دیپلوستوموم ( عدسی چشم ) ، پوستو دیپلوستوموم (در پوست و به صورت دانه سیاه ) ، نئو دیپلوستوموم (، که از طریق خون وارد روده ، کبد و طحال شده و ایجاد دانه مرواریدی می کند ) . برای پیشگیری از دیپلوستوموم از واکسن ، آپوس و انگل nosema می توان استفاده کرد.
  • سانگونیکولا : بیشتر در رگهای خونی کوچک آبشش و بویژه در بین پیاز آئورتی و آبشش قرار گرفته و همان جا تخمریزی می کنند ، میراسیدیوم ها از رگها خارج و به داخل اب آمده و دنبال حلزون بعنوان میزبان واسط میگردنند .
  • آمفیلونیا : انگل پهن غیر بند بند ، در محوطه شکمی ماهیان خاویاری ، موجدات بنتیک مانند Mysis و بعضی از سخت پوستان به عنوان میزبان واسط عمل می کنند .
  • انگل pseudotracheliastres stlatus شبیه لرنه آ بوده و در تمام انواع ماهیان خاویاری وجود دارد و سر انگل ستاره ای است .
  • کرمهای پهن نواری شکل (cectod ) : بصورت بالغ انگل داخلی مهره داران ، بدن سفید بند بند نواری دارند ، دارای بادکش و چنگک ، میزبان واسط اولیه کرم های کم تار ، میزبان واسط دوم ماهی می باشد ، دستگاه گوارش ندارند .
  • سیانوسفالوس : در استخرهای خاکی قزل آلا را آلوده می کنند ،
  • دیفیلوبوتریوم :میزبان اول چند نوع دیاتوموس و سیکلوپس ، میزبان دوم ماهیان آب شیرین و میزبان نهائی انسان و سگ است . دیفیلیوبوتریوم لاتوم در محوطه شکمی قرار می گیرد . سیر زندگی ( لیگولا ،دیفلیوبوتریوم ، شیستوسفالوس ، دی گراما ) : 1 – تخم خارج شده از تخم ( کوری سیدیوم ) 2- وارد بدن سیکلوپس شده وتغییر شکل می دهد ( پروسرکوئید ) 3-ماهی سیکلوپس را می خورد 4 – نوزاد انگل روده را سوراخ کرده و وارد محوطه شکمی می شود ( پلروسرکوئید ) 5 – به عضلات می رود 6 – در صورت ورود به بدن پرنده بالغ می شود .
  • تریپانورهینکا Trypanorhyncha : میزبان واسط اول سخت پوستان ، میزبان دوم ماهیان استخوانی و میزبان نهائی ماهیان غضروفی هستند .
  • آکانتوسفالها یا کرمهای خارسران : انگل داخلی لوله گوارش مهره داران ، نر و ماده از هم جدا ، فاقد دستگاه گوارش و گردش خون ، میزبا ن واسط سخت پوستان ، ایجاد کم خونی ، اگزوفتالمی ، ایجاد مایع زرد در روده می کنند
  • درمان 10 تا 28 پیشگیری با ضدعفونی کننده ها
  • فرمالين
  • کلرآمین
  • ویروسکیلر
  • هایپروکسو و یدوفور.

 

نکته مهم در کاربرد نمک

نمک یکی از قدیمی ترین و مطمئن ترین داروهایی است که برای درمان ماهی ها به روش حمام کوتاه و حمام طولانی استفاده می شود .
دامنه فعالیت نمک : انگل کاستیا ، کیلودونلا،تریکودینا،قارچ ها،زالوها ، بهبود تیرگی پوست و باله ها و زخم های حاصل از انگل ها.
حمام کوتاه : 20 الی 15 گرم در لیتر به مدت 10 تا 45 دقیقه بسته به تحمل ماهی
حمام طولانی : یک گرم در هر 12 لیتر برای ماهیهای آب سبک و سه گرم در لیتر برای ماهیهای آب سخت .پس از پنج روز میزان نمک آب را با تعویض آب می توان کم کرد .

طریقه اندازه گیری:
اگر نمک را بصورت پودر در آورید می توانید بدونه استفاده از ترازوی دیجیتال آن را با لوله های آزمایش تسترها اندازه گیری کنید هر میلی لیتر حدودا معادل یک گرم نمک خواهد بود

جالبه بدونین که دامنه استفاده از نمک حتی برای خنثی کردن اثر نیتریت سمی آب هم بکار میره مثلا گاهی ممکنه فیلتر بیولوژیک شما به دلیل مردن باکتری های مفید آسیب ببینه و نیتریت آب زیاد بشه... واسه اینکه این نیتریت با هموگلوبین خون ماهی واکنش نده و موجب خفگی ماهی نشه یک قاشق نمک به ازای هر 40 لیتر اضافه کنید.

کدام نمک؟
نمک باید دو نوع ویژگی داشته باشه
1)بدون شک باید بدون ید باشه.
2)از همین نمک هایی که به صورت سنگه و واسه خیسوندن برنج هم ازش استفاده میشه.

 

اما ذکر این نکته به جاست که افزودن نمک، باعث افزایش سختی آب میشه. علی الخصوص وجود نمک حل نشده، باعث سوزش پوست میشه. پس اگه نمک اضافه میکنین ، سختی آب رو هم کنترل کنین. ضمنا ترجیحا بهتره ابتدا نمک رو در یک ظرف جداگانه حل کنین و بعد به آب تانک اضافه کنید.

بيماري هاي ويروسي

  • بيماري سپتي سمي همورازيك ويروسي(V.H.S) از دوران انگشت قدی به بالا رخ می دهد ، در نوزادان و مولدین وجود ندارد ، بوسیله آب ، وسایل تخم کشی ، مولدین و ماهی منجمد منتقل می شود ، ( ازراه مولدین و خوراکی منتقل نمی شود .در حالت مزمن خونریزی نداریم .

درمان :

  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )
  • فلورفنیکل

 

  • بيماري نكروز مركز خونساز(I.H.N )

 علائم اين بيماري خروجي مدفوع دنباله دار  از معقد ماهي ، اگزوفتالمي ، آبشش رنگ پريده ، اتساع شكم همراه با آب آوردگي ، خونريزي در معده و تلفات ناگهاني. رابدوویروس ، دوران اولیه زندگی ( کمتر از 2 ماه )، علائم : شبیه IPN ولی شدیدتر اما پیشگیری راحتر است به گرمای بالای 15 درجه حساس است ، انحنای ستون فقرات، اندام رنگ صفرا می گیرد

درمان:

  • فلورفنیکل
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )

 

 

  • بيماري نكروز عفوني پانكراس ( I.P.N ) بچه ماهیان بزرگتر ( ماهیان جوان تازه به تغذیه افتاده ) را آلوده می کند ( کیسه زرده باعث مقاومت می شود ) انتقال از طریق آب و تخمها، مایع تخمدانی ، تماس مستقیم ، علائم : تورم شکم ، مخاط سفید در روده که مایع صفراوی ندارد و در روده غذا نیست و مدفوع به صورت رشته ای ، خونریزی در زوائد باب المعده ، کبد و طحال کم خون ،

بيماري هاي مشابه با اين بيماري عبارتند از :

بیماری نکروزپوستی، قرحه‌ای یا زخمی ـ عفونت ناشی از آلودگی با هرپس سالمونیسبیماری نکروز گلبولهای قرمز ویروسی (VEN)، یا بیماری نکروز گلبولهای قرمز ماهیان (PEN)

درمان:

  • فلورفنیکل ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )

نکته مهم : در IPN روده رنگ صفرا را نمی گیرد ولی در IHN روده رنگ صفرا را به خود می گیرد . در IPN شنای غیر عادی ، مارپیچی و سقوط به کف داریم ولی در IHNنداریم .

بيماري هاي باكتريايی

  • فلكسي باكتر كلو مناريس (Columnaris Flexibacter)
  • بعلت نامساعد بودن عوامل محیطی ( مثل کاهش PH ، افزایش اوره و باکتری سیتوفاگها و فلکسی باکتریها بوجود می آید ، علائم : تورم و پرخونی آبششها ، چسبیده و سیخ شدن فیلامنتها .علائماين بيماري بدين گونه است كه زخم هاي خاكستري كوچك بروي بدن و همچنين باله ها ايجاد مي شود (اين بيماري بيشتر باله هاي پشتي و روي شكم را مورد هدف قرار مي دهد )، باله هاي دمي و پشتي حالت پوسيدگي و ساييدگي پيدا مي كند. وجود آهن و کلسیم و دمای بالای 15 درجه سانتیگراد بیماری را تشدید می کند . سپتی سمی نیز ندارد

درمان:

  • اکسی تتراسایکلین سولفامرازین سولفامتازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور. )
  • فلکسی باکتر سایکروفیلا   (Pdychriphilic Flexibacter)

علائم اين بيماري در مراحل اوليه بيماري لبه هاي بالايي باله پشتي و در مراحل پيشرفته شعاع هاي باله ها شروع به جدا شدن مي كنند ، عمق زخم ها تا جايي پيشرفت مي كند كه منجر به تخريب كامل باله ها مي شود .

درمان:

  • اكسي تتراسايكلين و ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بيماري باكتريايي آبشش

علائم اين بيماري بدين گونه است كه رشته هاي آبششي كاملا به هم چسبيده مي شوند ،بسته نشدن سرپوش آبششي به طورطبيعي، لكه هاي سفيد و خاكستري بروي آبشش ها ،اختلال در تنفس ماهي و نهايتا منجر به مرگ آبزي مي شود.

درمان

  • ضدعفونی محیط (ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بيماري فرونكلوز (Furunculosis)

علائم اين بيماري به شكل زخم يا جوش هاي قرمز بروي پشت و پهلو ها مشاهده مي شود . كه در مراحل پيشرفته بيماري همراه با درد همراه است .

درمان :

  • تا وقتي ماهيان اشتها دارند توسط سولفاناميد ها كه به صورت همراه با غذا تجويز مي شود.
  • اكسي تتراسايكلين
  • فورازوليدون (در سه روز آخر درمان ).
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بيماري باكتريايي كليه (Bacterial kidney diseases)

علائم اين بيماري سياه شدن كامل رنگ بدن ، تورم شكم، بيرون زدگي چشم ها ، وجود آبسه سفيد و يا خاكستري زير  پوست .

درمان : تا كنون درمان اثر بخشي براي درمان بيماري پيدا نشده است .

  • در مراحل اوليه بيماري از سولفوناميد ها
  • اريترومايسين ها
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • بيماري دهان قرمز :

علائم خارجي اين بيماري :

التهاب در دهان ، قائده باله ها ، اپركوليوم و مخرج ماهي ها

علائم داخلي بيماري : التهاب و خونريزي در چربي هاي بدن ، اندام هاي تناسلي و كيسه شناي ماهي معمولا ملتهب شده و پر از موكوس خوني مي شود.

درمان

 

  • آنتي بيوتيك ها (تعيين آنتي بيوتيك بوسيله تست آنتي بيوگرام حاصل مي شود) . 
  • اکسی تتراسایکلین
  • فلومکوئین
  • فلورفنیکل
  • اریترومایسین
  • تری متوپریم / سولفادیازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)

 

  • بیماری ساقه دمی (بیماری آبهای سرد ) : در اثر سیتوفاگا پیسگروفیلا در ابهای زیر 10 درجه از راه پوست وارد عضلات و بافت پیوندی می شود که بیماری از بالچه چربی شروع شده و بعد تمام ساقه دمی را در بر می گیرد .
  • پوسیدگی باله : در دوره پرواری بوجود می آید ، در اثر آئروموناس هیدروفیلا در باله شنا ایجاد لکه سفید کرده که بعد تمام باله را فرا گرفته و بین شعاعها را از بین می برد.
  • یرسینا: روکری در فک پائین ایجاد التهاب می کند ( دهان قرمز روده ای ) ، دارای واکسن است ، افزودن ویتامین c ، تتراسایکلین و کاهش دما در درمان بیماری موثر است .
  • بیماری قرحه ( Ulcer D. ) : عفونی و جلدی ، مخصوص قزل آلای رنگین کمان ، در اثر هموفیلوس پیسکیوم ( Hemophilus Piscium ) کورکهای در سطح بدن بخصوص در بچه ماهیان ایجاد می کند ، علائم داخلی خاصی ندارد ، فقط روپوست دچار هیپرپلازی می شود .
  • میکسوسوما سربرالیس : در مغز میانی قرار گرفته و بر سیستم تولید رنگ اثر می گذارد .
  • ویبریوز: باکتری گرم منفی ، سم آندوتوکسین بعد از مرگ باکتری ترشح می شود که باعث تخریب گلبولهای قرمز ( آنمی ) می شود و آهن را نیز از گلبولهای قرمز جذب می کند ، باکتریها با آنزیم پروتئاز خود پروتئینها را حل می کنند ، وجود مس بیماری را تشدید می کند و بیشتر در ماهیان جوان و روی دستگاه گوارش آنها اثر دارد .

درمان 9 تا 14

  • آنتي بيوتيك ها (تعيين آنتي بيوتيك بوسيله تست آنتي بيوگرام حاصل مي شود) . 
  • اکسی تتراسایکلین
  • فلومکوئین
  • فلورفنیکل
  • اریترومایسین
  • تری متوپریم / سولفادیازین
  • ضدعفونی محیط (فرمالين کلرآمین تی ویروسکیلر هایپروکسو و یدوفور.)
  • ویتامین C

 

ردیف

نام بیماری

عامل بیماری

علایم بیماری (بالینی)

علایم بیماری ( کالبد شکافی)

بهترین درمان

پیشگیری قبل از درمان

1

سپتی سمی هموراژیک (VHS)

ویروس V.H.S

خونریزی در اطراف چشم

در بافتهای چربی محوطه شکمی خونریزیهای وسیع دیده می شود

ندارد

جدا کردن سریع ماهیان مبتلا

2

بیماری نکروز عفونی بافتهای خونساز

ویروسی

بیرون زدگی چشم تورم ناحیه شکمی –رنگ پریدگی آبششها

خون ریزی در ناحیه معده

ندارد

ضد عفونی تخمهای انتقال یافته با یدوفور با غلظت 2PPM به مدت 10 دقیقه

3

بیماری نکروز عفونی لوزالمعده

ویروسی

ندارد

جداسازی ویروس از روده یا غدد تناسلی، خونریزی در پانکراس و معده و روده

ندارد

رعایت نکات بهداشتی جداسازی ماهیان کوچکتر از بزرگتر

4

بیماری فرونکولوزیس

باکتریایی(آئروموناس سالمونیسیدا)

وجود کورکها و  جوش قرمز و تورم

مشاهده جوش

استفاده از هایپروکسو و یدوفور.سولفامرازین -اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

ضدعفونی کردن وسایل و ابزار

5

سپتی سمی آئروموناس

باکتری آئروموناس هیدروفیلا

علایم ندارد

تشخیص آزمایشگاهی.جدا کردن باکتری از محیط داخل بدن ماهی

استفاده از سولفامرازین اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

اصلاح و بهبود شرایط محیطی کاهش آلودگی مواد آلی

6

ویبریوزیس

باکتریایی: ویبریو آنگوئیلاروم

بی اشتهایی- تیره شدن رنگ- مرگ ناگهانی

ضایعات پوستی ( تشخیص آزمایشگاهی از طریق نمونه گیری از خون

آنتی بیوتیکها

نیتروفوران، اکسی تتراسیکلین

فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

رعایت نکات بهداشتی استخر

7

بیماری دهان قرمز

باکتری: انتروباکتریا پرسینا روکری

قرمز شدن اطراف دهان ماهی

تشخیص آزمایشگاهی- نمونه گیری

سولفانامیدها

تتراسیکلین

رعایت نکات بهداشتی و اصول بهداشتی

8

بیماری باکتریایی کلیه (BKD)

باکتری: رنی باکتریوم سالمونی ناروم

علایم مشخص ندارد

خونریزی مختصر در قاعده باله های سینه ای

اریترومایسین 4 تا 10 گرم برای هر 100 ک

هایپروکسو و یدوفور

پیشگیری بهترین درمان است .

9

بیماری کلومناریس

فلکسی باکترکلومناریس

بافت برانش خراب و از بین می رود

تشخیص آزمایشگاهی باکتریها در زیر میکروسکوپ به صورت ستون

حمام محلول

هایپروکسو و یدوفور

تعویض به موقع آب افزایش اکسیژن دهی

10

بیماری آبشش ها

باکتری : میکسو باکتری

رشته های دراز باکتری بروی آبشش صفحات به هم چسبیده آبشش ها سیخ شده

در مورد شدید زوائد کرکی پنبه ای

حمام محلول

هایپروکسو و یدوفور

افزایش درجه حرارت آب

11

بیماری ساقه دمی

فلکسی باکترسایکروفیلا

مراحل پیش رفته از بین رفتن باله دمی قسمت انتهایی دم

استخوان های دم نمایان است

اکسی تتراسیکلین همرا غذا

 

افزایش درجه حرارت آب

12

بیماری سفیدک

قارچی

وجود سفیدک بروی روده و پوست

تشخیص آزمایشگاهی در زیر میکروسکوپ

ضدعفونی توسط

هایپروکسو و یدوفور

کاهش تراکم- تغذیه مناسب

13

بیماری ساپرو لگنیازیس

قارچ ساپرولگنیاسیت

لکه های خاکستری مایل به سفید در روی پوست – پنبه ای مخملی

زخمهای به رنگ خاکستری لکه های به هم رسیده خونریزی در محل لکه

هایپروکسو و یدوفور مالاشیت گرین-

 

بالا بردن کیفیت آب

14

کاستیا

انگل : کاستیا تک یاخته ای

تشخیص آزمایشگاهی

وجود انگل بروی پوست ماهی

 

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

15

ایک

انگل:ایکتیوفیتریوس

مالیدن ماهی ها به کناره ها- پرش از آب به بیرون

انگل قهوه ای بزرگ با هسته نعل اسبی کوچک سفید رنگ

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

16

انگل ژیروداکتیلوس

انگل : ژیروداکتیلوس

ضایعات پوستی و باله ها

فلس ریختگی – وجود موکوس در آبششها

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

17

لرنه آ

انگل : لرنه آ

ندارد

ندارد- مشاهده انگل بروی پوست ماهی

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

18

آرگولوس

انگل: آرگولوس ( خرچنگ مانند )

ندارد

ندارد- مشاهده انگل بروی پوست ماهی

هایپروکسو و یدوفور

رعایت بهداشت

19

هگزامیتا

انگل : هگزامیتا

قرمزی مخرج

وجود انگل در روده و خونریزی در روده

استفاده از کاربارزونوکسید با غلظت دو درصد دو بار در روز در مدت 5 روز درمان فلورفنیکل

هایپروکسو و یدوفور

 

رعایت بهداشت – درمان سریع

20

کریپتوبیابورلی

تک یاخته ای تاژک دار در خون

وجود زالو بروی پوست ماهی

برجستگی چشم تجمع مایع در حفره های داخلی بدن

هایپروکسو و یدوفور

 

هایپروکسو و یدوفور

 

21

میکرو سپوریده

انگل سراتومیکساشاستا

ندارد

تمام بافتهای بدن آلوده می شود

هایپروکسو و یدوفور

--------

22

دیپلوستومم

انگل ترماتود چشمی دیپلوستوموم

یک یا هر دو چشم کدر مایل به سفید

وجود انگل در چشم ماهی

هایپروکسو و یدوفور

دورکردن پرندگان و حذف حلزونها و ضد عفونی کردن استخر

23

کمبود ویتامین B1

کمبود ویتامین

صدمه بافت آبششها

چسبندگی صفحات آبششی

افزودن ویتامین B1 تیامین در جیره غذایی

-------

24

بیماری تورم کبد هیپاتوم

افزایش گلوکز جیره غذایی

تورم کبد

---------------

اصلاح فرمول غذایی

-------

25

حباب گازی

گازهای نیتروژن و دی اکسید کربن و اکسیژن

ایجاد حباب گازی در پوست

ایجاد حباب در خون و آبشش

اصلاح شرایط زیستی

-------

26

بیماری نرمی استخوان

تغییر شکل استخوان بندی کمبود کلسیم

تغییر شکل و خمیدگی بدن

---------------

اضافه کردن تریپتوفان به جیره غذایی

-------

27

بیماری آفتاب سوختگی

قرار گرفتن زیاد ماهی در برابر نور خوشید

سیاه شدن پشت ماهی

ریختن فلسهای پشت ماهی

کاهش صدمات با ایجاد سایبان

-------